سوال ۳۰ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۲ نوبت اول · سوال ۳۰ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۲ · فصل ۱: تنظیم عصبی
کدام مورد دربارهٔ اسبک مغز (هیپوکامپ) انسان، درست است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۳ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای پاسخ، باید جایگاه اسبک را از نقش آن و ارتباطش با سایر ساختارها تفکیک کنیم.
۱. اسبک مغز یا هیپوکامپ، از اجزای سامانۀ کناره‌ای است و در تشکیل حافظه و یادگیری نقش دارد؛ بنابراین نباید آن را با هیپوتالاموس یا بخش‌های ساقهٔ مغز یکی دانست (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۱).
۲. با تطبیق جایگاه اسبک در شکل سامانۀ کناره‌ای با نقشۀ لوب‌های مخ، مشخص می‌شود که اسبک در بخش درونی لوب گیجگاهی قرار گرفته است. لوب گیجگاهی نیز یکی از چهار لوب هر نیمکرۀ مخ است؛ پس گزارهٔ سوم درست است (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۱، شکل ۱۶؛ صفحهٔ ۱۰، شکل ۱۴).
۳. برای رد گزاره‌های دیگر توجه کنید: بطن چهارم در ناحیهٔ میان مخچه و ساقهٔ مغز قرار دارد، نه در محل اسبک؛ مرکز تنظیم تشنگی و گرسنگی هیپوتالاموس است و ارتباط سامانۀ کناره‌ای با آن، به‌تنهایی مجاورت اسبک با آن را نشان نمی‌دهد؛ همچنین اسبک جزئی از مغز میانی نیست (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۱؛ صفحات ۱۴–۱۵، فعالیت تشریح مغز).
پاسخ: گزینهٔ ۳
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است دانش‌آموز جایگاه اسبک مغز در ارتباط با بطن جانبی را با بطن چهارم اشتباه بگیرد. بطن چهارم در ناحیهٔ میان مخچه و ساقهٔ مغز قرار دارد و اسبک در ساختن دیوارهٔ آن نقشی ندارد.
- گزینهٔ ۲: ارتباط سامانۀ کناره‌ای با هیپوتالاموس ممکن است به‌اشتباه به معنای مجاورت همۀ اجزای آن با هیپوتالاموس تلقی شود. مرکز تنظیم تشنگی و گرسنگی هیپوتالاموس است، اما ارتباط عملکردی اسبک با این ساختار، نشان‌دهندۀ مجاورت مستقیم آن‌ها نیست.
- گزینهٔ ۴: ممکن است دانش‌آموز هر ساختار عمقی مغز را جزئی از مغز میانی بداند. اسبک از اجزای سامانۀ کناره‌ای و واقع در نیمکره‌های مخ است؛ مغز میانی بخشی از ساقهٔ مغز است.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- در گفتار ساختار دستگاه عصبی، جایگاه اسبک را در شکل سامانۀ کناره‌ای مرور کن؛ نقش آن در حافظه را از محل قرارگیری‌اش جدا کن.
- مرکز تنظیم تشنگی و گرسنگی، هیپوتالاموس است. ارتباط سامانۀ کناره‌ای با این مرکز، الزاماً به معنای مجاورت اسبک با آن نیست.
- جایگاه اسبک در شکل سامانۀ کناره‌ای را با نقشۀ لوب‌های مخ مقایسه کن؛ به لوب کناری و پایینی نیمکره توجه کن.