سوال ۴۴ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۴ نوبت اول · سوال ۴۴ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۳ · فصل ۲: جریان اطلاعات در یاخته
مطابق با اطلاعات کتاب درسی، کدام مورد دربارة سرنوشت پلی‌پپتیدهای ساخته‌شده در سیتوپلاسم یاختۀ لوزالمعده انسان صادق است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۲ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای حل سؤال باید «محل ساخت پلی‌پپتید» را از «مقصد نهایی آن» جدا کنیم.
گام اول ـ محل ساخت را مشخص می‌کنیم: ساخت پلی‌پپتید به حضور رناتن وابسته است. رناتن‌های آزاد در مادهٔ زمینه‌ای سیتوپلاسم قرار دارند؛ بنابراین محصولات آنها در خارج از اندامک‌های غشادار ساخته می‌شوند (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۳۱).
گام دوم ـ مقصد این محصولات را بررسی می‌کنیم: کتاب بیان می‌کند که بخشی از پروتئین‌های ساخته‌شده در سیتوپلاسم به راکیزه یا هسته می‌روند. هر دو ساختار در یاختهٔ لوزالمعدهٔ انسان دنا دارند. پس، برای نمونه، پروتئینی که روی رناتن آزاد ساخته و سپس وارد راکیزه می‌شود، مصداق گزینهٔ دوم است. هدایت پروتئین به مقصد نیز به توالی‌های آمینواسیدی آن وابسته است (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۳۱).
گام سوم ـ دو نکتهٔ مهم را در نظر می‌گیریم: نخست، داشتن دنا الزاماً به معنی انجام پروتئین‌سازی در همان بخش نیست؛ هسته رناتن ندارد و پلی‌پپتیدهای موردنیازش را از بیرون دریافت می‌کند (زیست‌شناسی ۳، صفحه‌های ۲۲–۲۳). دوم، چون سؤال دربارهٔ یاختهٔ انسانی است، دیسه‌ها را که در شکل عمومی کتاب دیده می‌شوند، در این یاخته در نظر نمی‌گیریم.
بنابراین عبارت «بعضی» در گزینهٔ دوم با مسیر ورود پروتئین‌های ساخته‌شده روی رناتن‌های آزاد به ساختارهای دنادار سازگار است؛ در مقابل، بسته‌بندی الزاماً به ترشح نمی‌انجامد و ادعاهای کلی دربارهٔ تغییر یا خروج محصولات ساخته‌شده درون اندامک‌ها نیز درست نیستند.
پاسخ: گزینهٔ ۲
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است بسته‌بندی در دستگاه گلژی را همیشه مقدمهٔ ترشح بدانید؛ اما برخی پروتئین‌های این مسیر به کافنده‌تن می‌روند و از یاخته خارج نمی‌شوند (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۳۱).
- گزینهٔ ۳: ممکن است مسیر شبکهٔ آندوپلاسمی و گلژی را به همهٔ محل‌های پروتئین‌سازی تعمیم دهید؛ اما راکیزه نیز درون خود پروتئین می‌سازد و نمی‌توان گفت همهٔ این محصولات برای تغییر به اندامکی دیگر می‌روند.
- گزینهٔ ۴: ممکن است مقصد پروتئین‌های ساخته‌شده درون راکیزه را با محل ساخت بسیاری از پروتئین‌های یاخته اشتباه بگیرید. پروتئین‌سازی درون راکیزه برای تأمین بخشی از نیازهای خود آن است و کتاب خروج اغلب این محصولات به مادهٔ زمینه‌ای سیتوپلاسم را تأیید نمی‌کند.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- بخش «محل پروتئین‌سازی و سرنوشت آنها» و شکل مربوط به مقصدهای گوناگون پروتئین‌ها را در صفحهٔ ۳۱ مرور کنید؛ محل ساخت و محل فعالیت یک پروتئین لزوماً یکسان نیستند.
- رناتن آزاد، اندامکی بدون غشاست. بررسی کنید محصول آن می‌تواند به کدام بخش‌های یاخته برود و کدام‌یک از آن بخش‌ها دنا دارند.
- راکیزه هم دنا و رناتن دارد و هم بخشی از پروتئین‌های موردنیازش را از بیرون دریافت می‌کند؛ محل ساخته‌شدن این دستهٔ دوم را در نظر بگیرید.