سوال ۲۲ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۴ نوبت اول · سوال ۲۲ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۳ · فصل ۲: جریان اطلاعات در یاخته
مطابق با اطلاعات کتاب درسی، شواهد سنگواره‌ای نشان می‌دهد که نوعی جاندار در حدود ۱۷۰ میلیون سال پیش هم وجود داشته است. کدام مورد، دربارۀ یاختۀ این جاندار صحیح است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۴ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
۱. شناسایی جاندار: اشاره به سابقهٔ سنگواره‌ای حدود ۱۷۰ میلیون سال، سرنخ شناسایی ژینکو است. ژینکو از گیاهان بازدانه است؛ بنابراین یاخته‌های آن یوکاریوتی‌اند.
۲. تفکیک نقش عوامل ترجمه: مطابق کتاب، توالی رمزه‌های رنای پیک تعیین می‌کند چه آمینواسیدهایی در پلی‌پپتید قرار گیرند (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۲۷). آنزیم اتصال‌دهندهٔ آمینواسید به رنای ناقل، آمینواسید و رنای ناقل متناسب با آن را شناسایی می‌کند، نه رمز مربوط به آمینواسید را. هنگام ترجمه، پادرمزهٔ رنای ناقل با رمزهٔ مکمل در رنای پیک جفت می‌شود؛ پس گزینهٔ اول درست نیست.
۳. بررسی ساختار رنای ناقل: در این رنا، بعضی بخش‌های یک رشته روی خود تا می‌خورند و بازهای مکمل آن‌ها با پیوند هیدروژنی به هم متصل می‌شوند. در مقابل، بخش‌هایی به صورت حلقه باقی می‌مانند؛ بنابراین پیوندهای هیدروژنی در سراسر مولکول توزیع یکنواخت ندارند و گزینهٔ دوم نادرست است.
۴. بررسی منشأ رنای پیک: ساخته‌شدن یک رنای پیک از چند ژن مجاور، الگویی است که کتاب برای پروکاریوت‌ها مطرح می‌کند. نمی‌توان این ویژگی را به یاختهٔ یوکاریوتی ژینکو نسبت داد؛ پس گزینهٔ سوم نیز نادرست است.
۵. بررسی سرنوشت پلی‌پپتید: زنجیرهٔ ساخته‌شده در ترجمه برای عملکرد باید شکل فضایی مناسب پیدا کند. کتاب در مبحث سرنوشت پروتئین‌ها توضیح می‌دهد که پلی‌پپتیدها برای فعالیت دستخوش تغییراتی می‌شوند؛ تاخوردگی و کسب ساختار فضایی مناسب از این تغییرات است (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۳۲). البته تغییرات ویژه‌ای مانند جداشدن بخشی از زنجیره یا اضافه‌شدن گروه‌های شیمیایی، لزوماً برای همهٔ پلی‌پپتیدها رخ نمی‌دهد. بنابراین نباید واژهٔ «تغییرات» را فقط به این تغییرات ویژه محدود کرد.
پاسخ: گزینهٔ ۴
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است دانش‌آموز نقش آنزیم متصل‌کنندهٔ آمینواسید به رنای ناقل را با نقش پادرمزه اشتباه بگیرد. این آنزیم، آمینواسید و رنای ناقل مناسب را شناسایی می‌کند؛ تشخیص رمزهٔ رنای پیک با جفت‌شدن آن با پادرمزهٔ رنای ناقل انجام می‌شود.
- گزینهٔ ۲: نمای شبدرمانند رنای ناقل ممکن است تصور توزیع یکنواخت پیوندهای هیدروژنی را ایجاد کند؛ اما این پیوندها فقط در بخش‌هایی برقرارند که بازهای مکمل روبه‌روی هم قرار دارند و در حلقه‌ها چنین آرایشی وجود ندارد.
- گزینهٔ ۳: این گزینه از تعمیم الگوی رونویسی چند ژن مجاور در پروکاریوت‌ها به ژینکو ناشی می‌شود. ژینکو یوکاریوت است و در الگوی کتاب درسی، رنای پیک آن از رونویسی یک ژن به دست می‌آید.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- ابتدا سرنخ سنگواره‌ای را به نام جاندار مرتبط کن؛ سپس به یاد بیاور یاخته‌های آن پروکاریوتی‌اند یا یوکاریوتی.
- برای بررسی گزینه‌ها، نقش آنزیم اتصال‌دهندهٔ آمینواسید را از نقش پادرمزه جدا کن؛ همچنین به تفاوت بخش‌های جفت‌شده و حلقه‌های رنای ناقل توجه داشته باش.
- آیا پایان ترجمه به‌تنهایی برای عملکرد یک زنجیرهٔ آمینواسیدی کافی است؟ نقش شکل فضایی پروتئین را به یاد بیاور و آن را با تغییرات شیمیاییِ ویژهٔ بعضی پروتئین‌ها اشتباه نگیر.