سوال ۱۷ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۵ · سوال ۱۷ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۳ · فصل ۲: جریان اطلاعات در یاخته
مطابق با اطلاعات کتاب درسی، کدام مورد نادرست است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۴ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای یافتن عبارت نادرست، باید میان تاخوردگی اولیه و ساختار نهایی رنای ناقل تفاوت بگذاریم.
۱. بررسی ساختار رنای ناقل: پس از رونویسی، بخش‌های مکمل در رنای ناقل با یکدیگر پیوند هیدروژنی برقرار می‌کنند و رشته روی خود تا می‌خورد. سپس تاخوردگی‌های بیشتری رخ می‌دهد و ساختار سه‌بعدی نهایی ایجاد می‌شود. بنابراین، نمای اولیهٔ رنای ناقل را نباید با آرایش فضایی نهایی آن یکسان دانست (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۲۸–۲۹).
۲. علت نادرستی گزینهٔ ۴: در ساختار سه‌بعدیِ نشان‌داده‌شده در شکل کتاب، حلقه‌های رنای ناقل آرایش متقارن و فاصله‌های یکسانی از یکدیگر ندارند؛ برخی بخش‌ها به هم نزدیک‌تر می‌شوند. پس ادعای «فاصلهٔ یکسان همهٔ حلقه‌ها از یکدیگر» نادرست است (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۲۸–۲۹، شکل ۸).
۳. بررسی درستی سایر عبارت‌ها:
- گزینهٔ ۱: گونرا گیاهی یوکاریوتی است. تغییرات رناهای یوکاریوتی به پیرایش محدود نیست و می‌تواند هنگام رونویسی یا پس از آن رخ دهد. کتاب نیز تغییر رناهای ساخته‌شده برای انجام وظایفشان را مطرح می‌کند؛ پس این عبارت درست است (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۲۵).
- گزینهٔ ۲: بازهای پورینی دوحلقه‌ای و بازهای پیریمیدینی تک‌حلقه‌ای‌اند. در دنای معمول، جفت‌شدن یک پورین با یک پیریمیدین به یکنواختی قطر کمک می‌کند؛ بنابراین جفت‌شدن نادرست دو پورین در دنای ریزوبیوم، ضخامت آن بخش را بیشتر می‌کند.
- گزینهٔ ۳: برای هر ژن فقط یکی از دو رشتهٔ دنا رونویسی می‌شود. راه‌انداز با تعیین نحوه و جهت قرارگیری رنابسپاراز، مشخص می‌کند کدام رشته الگو باشد. این قاعده دربارهٔ ژن‌های آزولا نیز برقرار است (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۲۴–۲۵).
پاسخ: گزینهٔ ۴
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است دانش‌آموز پیرایش را تنها تغییر رنای یوکاریوتی بداند و این عبارت را نادرست انتخاب کند؛ اما گونرا گیاه است و رناهای آن می‌توانند هنگام رونویسی یا پس از آن، تغییراتی غیر از پیرایش نیز داشته باشند.
- گزینهٔ ۲: ممکن است دانش‌آموز یکنواختی قطر دنا را حتی در صورت جفت‌شدن نادرست بازها هم برقرار بداند؛ درحالی‌که قرارگیری دو باز پورینیِ دوحلقه‌ای در برابر یکدیگر، نسبت به جفت معمول پورین و پیریمیدین، ضخامت موضعی دنا را افزایش می‌دهد.
- گزینهٔ ۳: ممکن است دانش‌آموز نقش راه‌انداز را فقط تعیین محل آغاز رونویسی بداند؛ اما جهت اتصال رنابسپاراز به راه‌انداز، رشتهٔ مورد استفاده به‌عنوان الگو را نیز مشخص می‌کند و این موضوع دربارهٔ آزولا هم برقرار است.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- در گفتار «به سوی پروتئین»، شکل تاخوردگی اولیهٔ رنای ناقل را با شکل سه‌بعدی آن مقایسه کن.
- ایجاد پیوند هیدروژنی میان بخش‌های مکمل، ابتدا موجب تاخوردگی رنا می‌شود؛ اما شکل حاصل، هنوز ساختار نهایی آن نیست.
- در نمای سه‌بعدی، موقعیت حلقهٔ پادرمزه و حلقه‌های دیگر را بررسی کن؛ آیا می‌توان شکل نهایی را آرایشی متقارن با فاصله‌های برابر دانست؟