سوال ۱۸۲ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۳۹۸ · سوال ۱۸۲ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۳ · فصل ۲: جریان اطلاعات در یاخته
کدام مورد ویژگی مشترک همه جاندارانی است که بخش عمده فتوسنتز را انجام میدهند و در محیط های متفاوت خشکی و آبی زندگی میکنند؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۴ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
۱. دامنهٔ سؤال را مشخص می‌کنیم. جانداران فتوسنتزکننده فقط گیاهان نیستند؛ جلبک‌ها و پروکاریوت‌های فتوسنتزکننده مانند سیانوباکتری‌ها را نیز باید در نظر گرفت. بنابراین ویژگی مشترک باید هم در پروکاریوت‌ها و هم در یوکاریوت‌ها وجود داشته باشد.
۲. ویژگی مشترک در پروتئین‌سازی را بررسی می‌کنیم. چند رناتن میتوانند روی یک رنای پیک قرار گیرند و هرکدام زنجیرهٔ پلی‌پپتیدی جداگانه‌ای بسازند. رناتن‌ها با فاصله از یکدیگر روی همان پیام حرکت میکنند؛ در نتیجه، چند نسخه از محصول یک پیام به‌طور همزمان ساخته می‌شود و مقدار تولید پروتئین در واحد زمان افزایش می‌یابد. کتاب پس از توضیح این سازوکار، صریحاً بیان می‌کند که تجمع رناتن‌ها در یاخته‌های یوکاریوتی نیز دیده می‌شود؛ پس این توانایی به پروکاریوت‌ها محدود نیست (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۳۲).
۳. سایر گزینه‌ها ویژگی مشترک موردنظر نیستند: رونویسی به سه مرحلهٔ آغاز، طویل‌شدن و پایان تقسیم می‌شود؛ پروکاریوت‌ها غشاهای درون‌یاخته‌ایِ مربوط به هسته و اندامک‌های غشادار ندارند؛ و در یوکاریوت‌ها شناسایی راه‌انداز به کمک عوامل رونویسی انجام می‌شود، نه توسط رنابسپاراز به‌تنهایی.
بنابراین، توانایی ساخت همزمان چند نسخهٔ پروتئین با فعالیت مجموعه‌ای از رناتن‌ها، ویژگی مشترک این جانداران است.
پاسخ: گزینهٔ ۴
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است دانش‌آموز بازشدن دنا، اتصال نوکلئوتیدها و جداشدن رنا را مرحله‌های مستقل بشمارد؛ اما رونویسی در تقسیم‌بندی کتاب سه مرحلهٔ آغاز، طویل‌شدن و پایان دارد، نه بیش از سه مرحله.
- گزینهٔ ۲: این گزینه با یادآوری ورود عوامل تنظیم‌کننده به هستهٔ یوکاریوت‌ها جذاب به نظر می‌رسد؛ اما پروکاریوت‌های فتوسنتزکننده هسته و اندامک‌های غشادار ندارند، پس عبور از غشاهای درون‌یاخته‌ای ویژگی مشترک همهٔ این جانداران نیست.
- گزینهٔ ۳: ممکن است توانایی شناسایی راه‌انداز در پروکاریوت‌ها به همهٔ فتوسنتزکنندگان تعمیم داده شود؛ اما در یوکاریوت‌ها رنابسپاراز برای شناسایی راه‌انداز به عوامل رونویسی نیاز دارد و به‌تنهایی این کار را انجام نمی‌دهد.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- به تفاوت جانداران فتوسنتزکنندهٔ پروکاریوت و یوکاریوت توجه کن؛ ویژگی موردنظر باید در هر دو گروه برقرار باشد.
- گزینه‌هایی را که به وجود غشاهای درون‌یاخته‌ای یا شناسایی مستقل راه‌انداز وابسته‌اند، با مقایسهٔ این دو نوع یاخته بررسی کن.
- بخش «سرعت و مقدار پروتئین‌سازی» را مرور کن: آیا هر رنای پیک در هر لحظه فقط میتواند در اختیار یک رناتن باشد؟ پیامد پاسخ این پرسش برای سرعت تولید پروتئین چیست؟