سوال ۳۴ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۴ نوبت اول · سوال ۳۴ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۲ · فصل ۷: تولیدمثل
بخشی که مامیاخته (اووسیت) ثانویه را احاطه کرده و رابط میان مامیاخته و باقیماندۀ یاخته‌های انبانکی (فولیکولی) است، کدام مشخصۀ زیر را ندارد؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۲ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
گام اول ـ شناسایی ساختار: منظور سؤال، پوشش ژله‌ای پیرامون مام‌یاختهٔ ثانویه است، نه خود یاخته‌های انبانکی. هنگام تخمک‌گذاری، مام‌یاختهٔ ثانویه همراه تعدادی یاختهٔ انبانکی آزاد می‌شود و این یاخته‌ها در ادامه به تغذیه و محافظت از آن کمک می‌کنند (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۰۵–۱۰۶).
گام دوم ـ تعیین زمان تشکیل جسم قطبی دوم: پایان کاستمان اول، مام‌یاختهٔ ثانویه و اولین جسم قطبی را ایجاد می‌کند. در صورت لقاح، کاستمان دوم تکمیل می‌شود و دومین جسم قطبی پدید می‌آید؛ بنابراین تشکیل جسم قطبی دوم از رویدادهای مرتبط با لقاح است (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۰۳–۱۰۴).
گام سوم ـ بررسی سرنوشت پوشش: برای عبور زامه، آنزیم‌های تارَک آن بر پوشش اطراف مامیاخته اثر می‌گذارند؛ اما اثر آنزیمی و ایجاد مسیر عبور به معنای تجزیهٔ کامل پوشش نیست. همچنین محتویات ریزکیسه‌های مامیاخته باعث تغییر این پوشش و جلوگیری از ورود زامه‌های دیگر می‌شوند؛ این تغییر نیز با نابودی کامل پوشش تفاوت دارد.
دلیل تعیین‌کننده آن است که کتاب در مراحل بعد از لقاح، هنگام تشکیل بلاستوسیست، از رهاشدن آن با پاره‌شدن «پوشش لقاحی» سخن می‌گوید. پس پوشش پس از تشکیل جسم قطبی دوم نیز باقی مانده است و نمی‌توان گفت پیش از تشکیل این جسم، کاملاً تجزیه می‌شود (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۰۹–۱۱۰).
گام چهارم ـ جمع‌بندی سایر ویژگی‌ها: اولین جسم قطبی می‌تواند درون محدودهٔ همین پوشش قرار گیرد؛ پوشش از آنزیم‌های دارای عملکرد اختصاصی اثر می‌پذیرد و محتویات ریزکیسه‌های مامیاخته نیز می‌توانند آن را تغییر دهند. بنابراین تنها ویژگی نادرست، تجزیهٔ کامل پوشش پیش از تشکیل دومین جسم قطبی است.
پاسخ: گزینهٔ ۲
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است دانش‌آموز تصور کند پوشش ژله‌ای فقط مامیاخته را در بر می‌گیرد؛ اما اولین جسم قطبی می‌تواند در فضای میان مامیاخته و این پوشش قرار داشته باشد و در نتیجه، آن هم درون پوشش محصور باشد. پس این ویژگی درست است و پاسخ سؤال نیست.
- گزینهٔ ۳: ممکن است دانش‌آموز «عمل اختصاصی» را فقط به هورمون‌ها نسبت دهد؛ درحالی‌که آنزیم‌ها نیز عملکرد اختصاصی دارند و آنزیم‌های آزادشده از تارَک زامه می‌توانند بر پوشش اطراف مامیاخته اثر بگذارند. بنابراین این ویژگی برای پوشش موردنظر پذیرفتنی است.
- گزینهٔ ۴: ممکن است دانش‌آموز اثر ریزکیسه‌های مامیاخته را با نابودی کامل پوشش اشتباه بگیرد. محتویات این ریزکیسه‌ها پوشش را تغییر می‌دهند و در جلوگیری از ورود زامه‌های دیگر نقش دارند؛ پس اثرپذیری پوشش از آن‌ها درست است.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- ابتدا پوششی را شناسایی کن که میان مامیاخته و یاخته‌های انبانکی همراه آن قرار دارد؛ سپس رویدادهای لقاح را از تغییرات این پوشش جدا کن.
- برای بررسی ادعای مربوط به زمان، به یاد بیاور که دومین جسم قطبی در پی تکمیل کاستمان دوم تشکیل می‌شود؛ سپس سرنوشت پوشش اطراف تخم را در مراحل آغازین رشد جنین دنبال کن.
- کتاب هنگام توضیح رهاشدن بلاستوسیست هنوز از پاره‌شدن پوششی در اطراف آن سخن می‌گوید. این نکته را با ادعای ناپدیدشدن زودهنگام و کامل پوشش مقایسه کن.