سوال ۴۵ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۲ نوبت اول · سوال ۴۵ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۲ · فصل ۳: دستگاه حرکتی
مطابق با کتاب درسی، کدام ویژگی مربوط به همهٔ عواملی است که استخوان‌های مفصل زانوی انسان را در کنار هم نگه می‌دارند؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۱ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
۱. ابتدا عوامل موردنظر سؤال را مشخص می‌کنیم. کتاب درسی، کپسول مفصلی، رباط‌ها و زردپی‌ها را از عوامل کمک‌کننده به کنار هم ماندن استخوان‌ها معرفی می‌کند؛ بنابراین باید ویژگی مشترک این سه ساختار را بیابیم (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۴۲–۴۳).
۲. کپسول مفصلی از بافت پیوندی رشته‌ای است و رباط نیز نواری محکم از همین نوع بافت است. زردپی‌ها هم بافت پیوندی رشته‌ای دارند. فراوانی رشته‌های کلاژن در این بافت، استحکام و مقاومت کششی آن را فراهم می‌کند؛ پس هر سه ساختار رشته‌های کلاژن فراوان دارند.
۳. باید «نگه‌داشتن استخوان‌ها در کنار هم» را از «کاهش اصطکاک» جدا کنیم. طبق کتاب، مایع مفصلی و سطح صیقلی غضروف باعث لغزش آسان استخوان‌ها می‌شوند؛ این نقش، ویژگی مشترک کپسول، رباط و زردپی نیست (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۴۲–۴۳).
۴. داشتن یاخته‌های گیرندهٔ تعادل نیز ویژگی این ساختارها نیست. همچنین این عوامل مانند ماهیچه منقبض نمی‌شوند تا استخوان‌ها را به میزان زیادی به سمت هم بکشند؛ زردپی نیروی ایجادشده در ماهیچه را منتقل می‌کند، نه اینکه خودش با انقباض نیرو تولید کند.
بنابراین، ویژگی مشترک همهٔ عوامل موردنظر، داشتن رشته‌های کلاژن فراوان است.
پاسخ: گزینهٔ ۱
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۲: ممکن است نقش مفصل‌ها در حفظ وضعیت بدن با محل گیرنده‌های تعادل اشتباه گرفته شود. گیرنده‌های تعادل در گوش داخلی قرار دارند و ویژگی مشترک کپسول مفصلی، رباط‌ها و زردپی‌ها نیستند.
- گزینهٔ ۳: چون همهٔ این ساختارها با مفصل ارتباط دارند، ممکن است نقش‌هایشان یکسان فرض شود؛ اما کاهش اصطکاک بر عهدهٔ مایع مفصلی و سطح صیقلی غضروف است، نه همهٔ عوامل نگه‌دارندهٔ استخوان‌ها.
- گزینهٔ ۴: ممکن است انتقال نیروی ماهیچه توسط زردپی با انقباض خود زردپی اشتباه شود. کپسول مفصلی، رباط و زردپی توان انقباض فعال و کوتاه‌شدن زیاد ندارند؛ نیروی کششی حرکت را ماهیچه ایجاد می‌کند.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- در بخش «مفصل» به ساختارهایی توجه کن که استخوان‌ها را کنار هم نگه می‌دارند؛ آن‌ها را از عوامل کاهش‌دهندهٔ اصطکاک جدا کن.
- کپسول مفصلی، رباط‌ها و زردپی‌ها را از نظر نوع بافت مقایسه کن. چه ویژگی ساختاری مشترکی به مقاومت آن‌ها در برابر کشش کمک می‌کند؟
- این ساختارها از بافت پیوندی رشته‌ای‌اند؛ اکنون گزینه‌ای را پیدا کن که ویژگی رشته‌های فراوان این بافت را بیان می‌کند، نه نقش گیرندهٔ حسی، لغزنده‌سازی یا انقباض.