سوال ۵۱ · فیزیک
کنکور تجربی ۱۴۰۵ · سوال ۵۱ · کلید رسمی سازمان سنجش
فیزیک · فیزیک ۳ · فصل ۲: دینامیک
قطعه چوبی با تندی اولیهٔ روی سطح افقی پرتاب میشود. ضریب اصطکاک جنبشی بین چوب و سطح 0/2 است. اگر این قطعه پس از پیمودن مسافت بایستد، مدت زمان حرکت این قطعه چند ثانیه است؟ ()
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۱ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
۱. ابتدا شتاب حرکت را به دست میآوریم. چوب پس از پرتاب روی سطح میلغزد؛ بنابراین نیروی اصطکاک جنبشی، خلاف جهت حرکت و به اندازهٔ به آن وارد میشود (فیزیک ۳، صفحهٔ ۴۰).
چون چوب در راستای قائم شتاب ندارد، نیروی عمودی سطح با وزن آن برابر است؛ همان استدلالی که در مثال جعبه روی سطح افقی به کار رفته است (فیزیک ۳، صفحهٔ ۴۰–۴۱):
جهت حرکت اولیه را مثبت میگیریم. با استفاده از قانون دوم نیوتون در راستای افقی داریم:
پس حرکت چوب با شتاب ثابت و خلاف جهت سرعت است. توجه کنید که جرم از رابطه حذف میشود و برای حل مسئله لازم نیست آن را بدانیم.
۲. در لحظهٔ توقف، سرعت نهایی صفر است. از رابطهٔ سرعت ـ زمان در حرکت با شتاب ثابت، که در مثال کتاب نیز استفاده شده است (فیزیک ۳، صفحهٔ ۴۲–۴۳)، مینویسیم:
۳. چون جهت حرکت تا توقف تغییر نمیکند، جابهجایی برابر مسافت پیمودهشده است. در حرکت با شتاب ثابت، سرعت متوسط برابر میانگین سرعتهای ابتدا و انتهاست؛ بنابراین:
با جایگذاری دادهها:
ریشهٔ مثبت، زمان حرکت را میدهد:
پاسخ: گزینهٔ ۱
چرا گزینههای دیگر نادرستاند
- گزینهٔ ۲: اگر تندی اولیه را بهاشتباه تندی ثابت حرکت بگیرید، از رابطهٔ به این گزینه میرسید. اما تندی چوب کاهش مییابد و تندی متوسط تا لحظهٔ توقف، نصف تندی اولیه است.
- گزینهٔ ۳: این گزینه ممکن است بر اثر خطا در استفاده از رابطهٔ جابهجایی در حرکت شتابدار انتخاب شود. با شتاب کندشوندهٔ این مسئله، توقف در مدت به مسافت توقف منجر میشود که با دادهٔ سؤال سازگار نیست.
- گزینهٔ ۴: ممکن است عدد ، یعنی بزرگی شتاب، بهاشتباه زمان حرکت در نظر گرفته شود؛ درحالیکه واحد شتاب با زمان متفاوت است. همچنین توقف در مدت ، مسافت توقف را میدهد، نه مسافت دادهشده.
راهنمایی قدمبهقدم (پیش از دیدن پاسخ)
- رابطهٔ نیروی اصطکاک جنبشی و جهت آن را از بخش نیروهای اصطکاک در فیزیک ۳، صفحهٔ ۴۰، به یاد بیاورید؛ پس از پرتاب، نیروی افقی وارد بر چوب همان اصطکاک است.
- چون شتاب قائم صفر است، ؛ بنابراین با انتخاب جهت حرکت بهعنوان جهت مثبت، شتاب افقی از رابطهٔ به دست میآید.
- در لحظهٔ توقف، است؛ پس . این رابطه را در قرار دهید و زمان مثبت را به دست آورید.