سوال ۱۲۰ · ریاضی
کنکور تجربی ۱۴۰۴ نوبت اول · سوال ۱۲۰ · کلید رسمی سازمان سنجش
ریاضی · ریاضی ۳ · فصل ۱: تابع
تابع روی نزولی است. اگر بازه ، حدود مقادیر m باشد، مقدار کدام است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۴ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
طبق تعریف یکنوایی، تابع نزولی با افزایش ورودی افزایش نمییابد؛ بنابراین شاخهٔ ثابت نیز مجاز است. همچنین باید نزولی بودن تابع را هم درون هر شاخه و هم هنگام عبور از مرز دو شاخه بررسی کنیم (ریاضی ۳، صفحهٔ ۷–۹).
گام اول: بررسی شاخهٔ اول
برای داریم ؛ پس:
.
این شاخه با شیب نزولی است و در نقطهٔ مرزی داریم:
.
بنابراین مقادیر شاخهٔ اول همگی بزرگتر یا مساوی هستند.
گام دوم: بررسی شاخهٔ دوم
شاخهٔ دوم با ضابطهٔ خطی و شیب آن است. برای نزولی بودن آن باید:
.
تساوی نیز مجاز است، چون سؤال تابع «نزولی» خواسته است، نه «اکیداً نزولی».
گام سوم: بررسی اتصال دو شاخه
برای نزولی بودن تابع روی ، مقادیر شاخهٔ دوم نباید از بیشتر شوند. مقدار مرزی ضابطهٔ شاخهٔ دوم در برابر است با:
.
پس لازم است:
.
اگر باشد، برای ورودیهای بهاندازهٔ کافی نزدیک به از سمت راست، خروجی از بیشتر میشود و تابع نزولی نخواهد بود.
این شرط کافی نیز هست؛ زیرا برای و داریم:
.
پس تمام مقادیر شاخهٔ دوم از تمام مقادیر شاخهٔ اول کوچکتر یا مساویاند.
گام چهارم: تعیین بازه و مجموع دو سر آن
با ترکیب شرطها:
.
در نتیجه:
.
پاسخ: گزینهٔ ۴
چرا گزینههای دیگر نادرستاند
- گزینهٔ ۱: ممکن است با اشتباه در علامتِ جایگذاری نقطهٔ مرزی، عبارت را برابر بگیرید و به این گزینه برسید؛ درحالیکه این عبارت برابر است.
- گزینهٔ ۲: اگر بهاشتباه مقدار شاخهٔ دوم را در با مقدار مرزی شاخهٔ اول مقایسه کنید، شرط به دست میآید. اما محل اتصال دو شاخه است و بررسی یک نقطهٔ دور از مرز، نزولی بودن کل تابع را تضمین نمیکند.
- گزینهٔ ۳: ممکن است با جایگذاری اشتباه در شاخهٔ دوم، شرط را به دست آورید. برای جلوگیری از افزایش تابع هنگام عبور از مرز، باید رفتار شاخهٔ دوم را نزدیک بررسی کرد.
راهنمایی قدمبهقدم (پیش از دیدن پاسخ)
- تعریف تابع نزولی را مرور کنید: با افزایش ورودی، خروجی نباید افزایش یابد. نزولی بودن هر شاخه بهتنهایی برای نزولی بودن تابع در کل دامنه کافی نیست.
- در شاخهٔ اول، با توجه به علامت قدرمطلق را باز کنید. سپس از نامثبت بودن شیب شاخهٔ دوم، یک شرط برای پارامتر به دست آورید.
- مقدار تابع در نقطهٔ اتصال را حساب کنید. مقدار مرزی شاخهٔ دوم از سمت راست نباید از آن بیشتر باشد؛ این شرط را با شرط شیب ترکیب کنید تا دو سر بازه مشخص شوند.