سوال ۱۴۸ · زمین‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۲ نوبت دوم · سوال ۱۴۸ · کلید رسمی سازمان سنجش
زمین‌شناسی · زمین‌شناسی · فصل ۵: زمین‌شناسی و سلامت
در مناطقی از شرق آسیا، کشاورزان برای خشک کردن دانه‌های ذرت از زغال‌سنگ استفاده می‌کنند. این عمل ممکن است سبب بروز کدام بیماری در بین کشاورزان شود؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۲ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای پاسخ، باید ارتباط میان منبع آلودگی، عنصر آلاینده و بیماری را مشخص کنیم.
گام اول ـ شناسایی عنصر آلاینده: کتاب درسی توضیح می‌دهد که آرسنیک در زغال‌سنگ تمرکز می‌یابد. همچنین، خشک‌کردن ذرت و فلفل قرمز با حرارت زغال‌سنگ آلوده در محیط بسته، نمونه‌ای از آزادشدن آرسنیک و آلوده‌شدن مواد غذایی به آن است. بنابراین، سرنخ اصلی سؤال «آرسنیک» است (زمین‌شناسی، صفحه‌های ۸۲–۸۳).
گام دوم ـ تعیین راه ورود به بدن: آرسنیک می‌تواند از راه تنفس، تغذیه و جذب پوستی وارد بدن شود. در مثال سؤال، آلودگی مواد غذایی و سپس مصرف آن‌ها، مسیر مهم مواجهه با این عنصر است (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۸۳).
گام سوم ـ تطبیق با بیماری: در بخش «پیوند با پزشکی»، دیابت در کنار عوارض پوستی و سرطان پوست، از پیامدهای ورود مقادیر بالای آرسنیک به بدن معرفی شده است. پس از میان بیماری‌های داده‌شده، دیابت با زنجیرهٔ آلودگی مطرح‌شده در سؤال مطابقت دارد (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۸۴).
پاسخ: گزینهٔ ۲
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است دانش‌آموز با دیدن یک بیماری زمین‌زاد، فلورسیس را انتخاب کند؛ اما فلورسیس به دریافت بیش‌ازحد فلوئور مربوط است، درحالی‌که مثال خشک‌کردن ذرت با زغال‌سنگ در کتاب، به آلودگی آرسنیکی اشاره دارد.
- گزینهٔ ۳: اشاره به شرق آسیا و آلودگی مواد غذایی ممکن است میناماتا را به ذهن بیاورد؛ اما عامل این بیماری جیوه است، نه آرسنیکِ موجود در زغال‌سنگ.
- گزینهٔ ۴: ممکن است آلودگی محصولات کشاورزی در این سؤال با آلودگی مزارع برنج ژاپن اشتباه گرفته شود؛ اما ایتای ایتای بر اثر کادمیم ایجاد می‌شود، نه آرسنیک (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۸۴).
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- در بخش «منشأ بیماری‌های زمین‌زاد»، مثال خشک‌کردن مواد غذایی با زغال‌سنگ را به یاد بیاورید؛ ابتدا باید عنصر آلاینده را شناسایی کنید.
- کتاب، آلودگی ذرت و فلفل قرمز هنگام خشک‌کردن با زغال‌سنگ را به آزادشدن آرسنیک و ورود آن به مواد غذایی نسبت می‌دهد.
- اکنون عوارض ورود مقدار زیاد آرسنیک به بدن را در بخش «پیوند با پزشکی» مرور کنید و بیماری متناظر را از میان گزینه‌ها بیابید.