سوال ۱۴۷ · زمین‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۲ نوبت دوم · سوال ۱۴۷ · کلید رسمی سازمان سنجش
زمین‌شناسی · زمین‌شناسی · فصل ۲: منابع معدنی و ذخایر انرژی، زیربنای تمدن و توسعه
کدام مورد (موارد) دربارهٔ درست‌تر است؟
الف: به آن کالکوسیت هم می‌گویند.
ب: مهم‌ترین کانی آهن‌دار است.
ج: یکی از کانسنگ‌های فلز مس است.
د: همراه با پیریت و کوارتز کانسنگ مس را تشکیل می‌دهند.
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۱ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
نکتهٔ اصلی سؤال، تشخیص نام کانی و تفاوت دقیق «کانه» با «کانسنگ» است.
گام اول ـ شناسایی کانی: کتاب، کانی با فرمول را «کالکوپیریت» معرفی می‌کند و آن را از مهم‌ترین کانه‌های مس می‌داند (زمین‌شناسی، صفحات ۲۸–۲۹).
گام دوم ـ تفکیک اصطلاح‌ها: «کانه» بخش ارزشمند کانسنگ است که مادهٔ موردنظر از آن استخراج می‌شود. کانه‌ها معمولاً با کانی‌های باطله همراه‌اند و این مجموعه کانسنگ را تشکیل می‌دهد. در مثال کتاب، کالکوپیریت کانهٔ مس است و کانی‌هایی مانند کوارتز و پیریت در کنار آن نقش باطله دارند (زمین‌شناسی، صفحات ۲۸–۲۹).
گام سوم ـ بررسی عبارت‌ها:
- «الف» نادرست است؛ نام کانی داده‌شده کالکوپیریت است، نه کالکوسیت.
- «ب» نادرست است؛ هرچند فرمول کالکوپیریت دارای آهن است، از این موضوع نمی‌توان نتیجه گرفت که مهم‌ترین کانی آهن‌دار است. کتاب در این بخش بر اهمیت آن به‌عنوان کانهٔ مس تأکید دارد.
- «ج» نادرست است؛ در کاربرد دقیق اصطلاح‌های کتاب، کالکوپیریت یکی از «کانه‌های» مس است، نه خودِ «کانسنگ» مس. جایگزینی این دو واژه، دام اصلی سؤال است.
- «د» درست است؛ کالکوپیریت همراه با کانی‌های باطله‌ای مانند پیریت با فرمول و کوارتز، کانسنگ مس را تشکیل می‌دهد؛ این همان همراهی ذکرشده در کتاب است (زمین‌شناسی، صفحات ۲۸–۲۹).
پس فقط عبارت «د» درست است.
پاسخ: گزینهٔ ۱
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۲: این گزینه از یکی دانستن «کانه» و «کانسنگ» ناشی می‌شود. کالکوپیریت کانهٔ مس است، اما کانسنگ مس از همراهی آن با کانی‌های باطله تشکیل می‌شود؛ بنابراین عبارت «ج» با اصطلاح دقیق کتاب درست نیست.
- گزینهٔ ۳: وجود آهن در فرمول کالکوپیریت ممکن است باعث پذیرش عبارت «ب» شود، اما آهن‌دار بودن به معنای مهم‌ترین کانی آهن‌دار بودن نیست. همچنین در عبارت «ج»، واژهٔ «کانسنگ» به‌اشتباه به‌جای «کانه» آمده است.
- گزینهٔ ۴: شباهت نام کالکوسیت و کالکوپیریت و وجود آهن در فرمول ممکن است دو عبارت «الف» و «ب» را درست جلوه دهد. بااین‌حال، نام این کانی کالکوپیریت است و کتاب آن را از کانه‌های مهم مس معرفی می‌کند؛ در این ترکیب از عبارت‌ها، فقط «د» درست است.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- تعریف «کانه»، «باطله» و «کانسنگ» را در بخش کانسنگِ کتاب زمین‌شناسی، صفحات ۲۸–۲۹، مرور کن؛ تفاوت این اصطلاح‌ها کلید سؤال است.
- ابتدا نام کانی با فرمول را مشخص کن. سپس دقت کن که وجود آهن در فرمول یک کانی، به‌تنهایی جایگاه اقتصادی آن را برای استخراج آهن تعیین نمی‌کند.
- در دو عبارت مربوط به مس، یکی خودِ کانی را «کانسنگ» نامیده و دیگری از همراهی آن با کانی‌های دیگر سخن گفته است؛ این دو را با تعریف کانه و کانسنگ تطبیق بده.