سوال ۱۷۱ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۱ · سوال ۱۷۱ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۲ · فصل ۷: تولیدمثل
کدام مورد، عبارت زیر را به‌طور مناسب کامل می‌کند؟
«به‌طور معمول در یک فرد بالغ، .............. یاخته‌های موجود در دیواره لوله‌های زامه(اسپرم)ساز، ..............»
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۳ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای پاسخ، باید میان «وجود هسته»، «تعداد مجموعه‌های فام‌تنی» و «مرکزی‌بودن هسته» تفاوت بگذاریم.
گام اول ـ شناسایی یاخته‌های دیواره: دیوارهٔ لوله‌های زامه‌ساز فقط از یاخته‌های در حال تبدیل‌شدن به زامه تشکیل نشده است؛ یاخته‌های سرتولی نیز در آن حضور دارند و وظیفهٔ پشتیبانی، تغذیه و بیگانه‌خواری را انجام می‌دهند. بنابراین، نمی‌توان ویژگی‌های یاخته‌های زاینده را به همهٔ یاخته‌های دیواره تعمیم داد (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۹۹).
گام دوم ـ بررسی تعداد مجموعه‌های فام‌تنی: یاختهٔ زامه‌زا و زام‌یاختهٔ اولیه دولاد، یعنی دارای فام‌تن‌اند. پس از کاستمان اول، زام‌یاخته‌های ثانویه تک‌لاد، یعنی دارای فام‌تن هستند؛ زام‌یاختک‌ها نیز تک‌لادند. مضاعف‌بودن فام‌تن‌های زام‌یاختهٔ ثانویه به معنای دولادبودن آن نیست (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۹۹).
گام سوم ـ توجه به جایگاه هسته: در شکل مراحل زامه‌زایی، یاخته‌هایی مانند زام‌یاخته‌ها و زام‌یاختک‌ها هستهٔ مرکزی دارند؛ بنابراین، هستهٔ مرکزی می‌تواند در یاخته‌های دولاد یا تک‌لاد دیده شود. بااین‌حال، این وضعیت در همهٔ یاخته‌ها یکسان نیست؛ هستهٔ یاختهٔ سرتولی نزدیک بخش قاعده‌ای آن قرار دارد و در زامه نیز هسته در سر یاخته جای گرفته است، نه در مرکز کل یاخته (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۹۹، شکل ۲؛ صفحهٔ ۱۰۰، ساختار زامه).
پس «مرکزی‌بودن هسته همراه با داشتن یک یا دو مجموعهٔ فام‌تنی» تنها دربارهٔ بخشی از یاخته‌های موجود در دیوارهٔ لولهٔ زامه‌ساز صدق می‌کند. نکتهٔ تعیین‌کنندهٔ سؤال، قید «مرکزی» است، نه صرفاً تک‌لاد یا دولادبودن هسته.
پاسخ: گزینهٔ ۳
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است حضور در دیوارهٔ لولهٔ زامه‌ساز را به معنای شرکت مستقیم در زامه‌زایی بدانید؛ اما یاخته‌های سرتولی نقش پشتیبانی و تغذیه دارند و خودشان به زامه تبدیل نمی‌شوند.
- گزینهٔ ۲: تقسیم‌شدن یاخته‌های زامه‌زا و زام‌یاخته‌ها ممکن است باعث تعمیم تقسیم به همهٔ یاخته‌های دیواره شود؛ اما زام‌یاختک‌ها بدون تقسیم و فقط با تمایز به زامه تبدیل می‌شوند، پس همهٔ یاخته‌ها چرخهٔ یاخته‌ای را به‌طور کامل طی نمی‌کنند.
- گزینهٔ ۴: ممکن است تک‌لادبودن بعضی یاخته‌ها را با منشأگرفتن آنها از یاختهٔ تک‌لاد یکی بگیرید؛ اما همهٔ یاخته‌های این دیواره در نهایت از یاخته‌های دولاد منشأ گرفته‌اند و این ویژگی به بعضی از آنها محدود نیست.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- شکل مراحل زامه‌زایی در صفحهٔ ۹۹ را مرور کنید؛ در دیوارهٔ لوله، هم یاخته‌های دودمان زاینده حضور دارند و هم یاخته‌های پشتیبان.
- در بررسی عبارت مربوط به هسته، دو ویژگی مستقل را در نظر بگیرید: جایگاه هسته در یاخته و تعداد مجموعه‌های فام‌تنی آن.
- جایگاه هسته را در زام‌یاختک با زامهٔ تمایزیافته مقایسه کنید؛ هنگام تمایز، هسته فشرده می‌شود و در بخش سر قرار می‌گیرد.