سوال ۱۳۳ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۱ · سوال ۱۳۳ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۳ · فصل ۸: رفتارهای جانوران
کدام مورد، برای تکمیل عبارت زیر مناسب است؟
«طاووس نر ............... نوعی جیرجیرک نر (مطرح‌شده در کتاب درسی) ...............»
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۱ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای تکمیل عبارت، باید نقش نر و ماده را در انتخاب جفت در دو مثال جداگانه بررسی کنیم.
۱. در طاووس، ماده انتخاب‌کننده است. طاووس نر دم زینتی خود را در معرض دید ماده قرار می‌دهد و ماده با بررسی رنگ و لکه‌های چشم‌مانند دم نرها، جفت خود را انتخاب می‌کند. بنابراین نرها برای انتخاب شدن از سوی ماده رقابت می‌کنند؛ صفات ثانویهٔ جنسی مانند دم زینتی نیز در همین جفت‌یابی و رقابت کاربرد دارند (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۱۱۶–۱۱۷).
۲. در نوع جیرجیرک مطرح‌شده در کتاب، وضعیت برعکس است. نر همراه زامه‌ها، کیسه‌ای حاوی مواد مغذی به ماده می‌دهد که بخش قابل‌توجهی از وزن بدن نر را تشکیل می‌دهد. به دلیل این هزینهٔ بیشتر، نر انتخاب‌کنندهٔ جفت است و مادهٔ بزرگ‌تر را ترجیح می‌دهد؛ زیرا بزرگ‌تر بودن ماده نشانهٔ داشتن تخمک‌های بیشتر است. در نتیجه، در این مثال ماده‌ها برای انتخاب شدن رقابت می‌کنند، نه نرها (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۱۱۷).
۳. پس طاووس نر در جایگاهِ رقابت‌کننده برای انتخاب شدن قرار دارد، درحالی‌که جیرجیرک نرِ این مثال انتخاب‌کننده است. بنابراین عبارت درست چنین کامل می‌شود: «طاووس نر برخلاف نوعی جیرجیرک نرِ مطرح‌شده در کتاب درسی، برای انتخاب شدن رقابت می‌کند.»
پاسخ: گزینهٔ ۱
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۲: ممکن است نبودِ نقش مستقیم طاووس نر در نگهداری زاده‌ها با بی‌تأثیر بودن یکی از نرها در موفقیت تولیدمثلی اشتباه شود. هر دو نر مؤثرند: طاووس با انتقال ژن‌های صفات سازگارکننده و کمک غیرمستقیم از راه نگهداری قلمرو، و جیرجیرک با انتقال زامه و مواد مغذی؛ پس «برخلاف» درست نیست.
- گزینهٔ ۳: ممکن است ویژگی‌های ظاهری جلب‌کنندهٔ جفت در طاووس نر به جیرجیرک نر نیز تعمیم داده شود. اما در مثال کتاب، جیرجیرک نر انتخاب‌کننده است و بزرگ‌تر بودنِ ماده را بررسی می‌کند؛ پیدایش ویژگی ظاهری خاص برای جلب جفت در این نر مطرح نشده است.
- گزینهٔ ۴: این گزینه از تعمیم قاعدهٔ معمولِ بیشتر بودن هزینهٔ تولیدمثل در ماده‌ها به همهٔ جانوران ناشی می‌شود. جیرجیرکِ مثال کتاب استثناست: نر با تأمین کیسهٔ حاوی زامه و مواد مغذی، هزینهٔ بیشتری از ماده می‌پردازد؛ بنابراین «همانند» نادرست است.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- در بخش «زادآوری» به تفاوت میان جانورِ انتخاب‌کنندهٔ جفت و جانوری که برای انتخاب شدن رقابت می‌کند، توجه کن.
- در طاووس، ماده ظاهر نرها را بررسی می‌کند؛ اما در جیرجیرکِ مثال کتاب، نر به علت هزینهٔ بیشتر تولیدمثل، جفت را انتخاب می‌کند.
- برای هر مثال مشخص کن کدام جنس انتخاب می‌کند و کدام جنس برای انتخاب شدن رقابت می‌کند؛ سپس رابطهٔ میان دو نر را با واژه‌های «همانند» و «برخلاف» بسنج.