سوال ۲۵۵ · زمین‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۱ · سوال ۲۵۵ · کلید رسمی سازمان سنجش
زمین‌شناسی · زمین‌شناسی · فصل ۳: منابع آب و خاک
توانایی یک آبخوان در انتقال و هدایت آب، بیشتر به کدام مورد بستگی دارد؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۳ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
۱. ابتدا مشخص می‌کنیم سؤال دربارهٔ «انتقال و هدایت آب» است، نه مقدار آبی که آبخوان می‌تواند در خود ذخیره کند.
۲. دو ویژگی را از هم جدا می‌کنیم: تخلخل، بیانگر سهم فضاهای خالی و ظرفیت ذخیرهٔ آب است؛ در مقابل، نفوذپذیری مشخص می‌کند آب تا چه اندازه می‌تواند از خاک یا سنگ عبور کند. نفوذپذیری به ارتباط منافذ و اندازهٔ ذرات بستگی دارد (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۴۶–۴۷).
۳. برای روشن شدن تفاوت، رس را در نظر بگیرید: با وجود تخلخل زیاد، به دلیل ریز بودن ذرات، نفوذپذیری بسیار کمی دارد. بنابراین، زیاد بودن فضای خالی یا آب ذخیره‌شده، به‌تنهایی توانایی هدایت آب را تضمین نمی‌کند (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۴۶–۴۷).
پس ویژگی‌ای که توانایی آبخوان در انتقال و هدایت آب را نشان می‌دهد، «نفوذپذیری» است.
پاسخ: گزینهٔ ۳
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است تخلخل بیشتر را به معنای عبور آسان‌تر آب بدانید؛ اما تخلخل بیشتر نشان‌دهندهٔ ظرفیت بیشتر ذخیرهٔ آب است و اگر منافذ به هم مرتبط نباشند، انتقال آب به‌خوبی انجام نمی‌شود.
- گزینهٔ ۲: ممکن است با یادآوری نقش شیب در حرکت آب، این گزینه را انتخاب کنید؛ اما شیب زمین ویژگی تعیین‌کنندهٔ قابلیت عبور آب از یک آبخوان نیست. حرکت آب زیرزمینی به اختلاف انرژی وابسته است و توانایی محیط برای عبور دادن آب با نفوذپذیری بیان می‌شود.
- گزینهٔ ۴: ممکن است تصور کنید هرچه آب ذخیره‌شده بیشتر باشد، آبخوان توانایی بیشتری برای هدایت آب دارد؛ اما وجود آب فراوان، بدون مسیرهای مرتبط و مناسب میان منافذ، به معنای انتقال آسان آب نیست.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- در بخش آب زیرزمینی، تفاوت «ظرفیت ذخیرهٔ آب» و «توانایی عبور دادن آب» را به یاد بیاورید.
- زیاد بودن فضای خالی به‌تنهایی کافی نیست؛ بررسی کنید ارتباط منافذ با یکدیگر چه نقشی در عبور آب دارد.
- ویژگی موردنظر به ارتباط منافذ و اندازهٔ ذرات وابسته است؛ نمونهٔ رس نشان می‌دهد که تخلخل زیاد لزوماً با این ویژگی همراه نیست.