دانشجو؟ ۵۰۰ هزار تومان هدیه همین حالادانشجو؟ با کارت دانشجویی یا ایمیل دانشگاهی ۵۰۰٬۰۰۰ تومان هدیه بگیر، و اگر دانشگاهت تا ۱۶ آذر به ۵۰ دانشجوی فعال برسد ۲ میلیون تومان دیگرجدول دانشگاه‌هادانشجو؟ ۵۰۰ هزار تومان هدیه همین حالادانشجو؟ با کارت دانشجویی یا ایمیل دانشگاهی ۵۰۰٬۰۰۰ تومان هدیه همین حالا، و ۲ میلیون تومان دیگر اگر دانشگاهت تا ۱۶ آذر به ۵۰ دانشجوی فعال برسدجدول دانشگاه‌ها
1xAi
کنکور تجربی ۱۴۰۱ · فیزیک

سوال ۱۸۹ فیزیک کنکور تجربی ۱۴۰۱ با پاسخ تشریحی

سوال ۱۸۹ دفترچهٔ اختصاصی کنکور تجربی ۱۴۰۱، با کلید رسمی سازمان سنجش. پاسخ تشریحی، دلیل نادرستی گزینه‌های دیگر و راهنمایی‌ها را هوش مصنوعی 1xAi بر پایهٔ همین کلید و متن کتاب درسی نوشته است.

سوال ۱۸۹ · فیزیک

کنکور تجربی ۱۴۰۱ · سوال ۱۸۹ · کلید رسمی سازمان سنجش

فیزیک · فیزیک ۳ · فصل ۱: حرکت بر خط راست

این سوال در دفترچه شکل دارد؛ این‌جا شکل به‌صورت متنی توصیف شده است.

نمودار شتاب ـ زمان متحرکی که روی محور xx حرکت می‌کند، مطابق شکل زیر است. اگر در لحظهٔ t=2 st=2\,\mathrm{s} سرعت متحرک v⃗=(−6 ms)i⃗\vec{v}=(-6\,\frac{\mathrm{m}}{\mathrm{s}})\vec{i} و مکان متحرک x⃗=(−16 m)i⃗\vec{x}=(-16\,\mathrm{m})\vec{i} باشد، مکان متحرک در لحظهٔ t=35 st=35\,\mathrm{s} کدام است؟

شکل: نمودار a برحسب m/s2\mathrm{m/s^2} (محور عمودی) و t برحسب ثانیه (محور افقی). از t=0 تا t=15 شتاب ثابت و برابر 2 است. از t=15 تا t=35 شتاب ثابت و برابر -1 است. روی محور زمان نقاط 15 و 35 مشخص شده‌اند.

  1. گزینهٔ ۱: (275 m)i⃗(275\,\mathrm{m})\vec{i}
  2. گزینهٔ ۲: (300 m)i⃗(300\,\mathrm{m})\vec{i}
  3. گزینهٔ ۳: (375 m)i⃗(375\,\mathrm{m})\vec{i}
  4. گزینهٔ ۴: (400 m)i⃗(400\,\mathrm{m})\vec{i}
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی

پاسخ درست: گزینهٔ ۱ (کلید رسمی سازمان سنجش)

پاسخ تشریحی

چون حرکت روی محور xx است، با مؤلفه‌های علامت‌دار سرعت و مکان کار می‌کنیم. شتاب در هر بخش نمودار ثابت است؛ پس در هر بازه می‌توان نوشت:
vf=vi+aΔtv_f=v_i+a\Delta t
xf=xi+viΔt+12a(Δt)2x_f=x_i+v_i\Delta t+\frac12a(\Delta t)^2
این روابط مربوط به حرکت با شتاب ثابت‌اند و در رابطهٔ مکان باید زمان سپری‌شده از لحظهٔ معلوم را قرار دهیم، نه لزوماً زمانِ نشان‌داده‌شده روی محور نمودار (فیزیک ۳، صفحه‌های ۱۶–۱۷).

گام اول: یافتن سرعت و مکان در لحظهٔ تغییر شتاب
از لحظهٔ t=2 st=2\,\mathrm{s} تا t=15 st=15\,\mathrm{s}، شتاب برابر a1=2 m/s2a_1=2\,\mathrm{m/s^2} و مدت حرکت برابر است با:
Δt1=15−2=13 s\Delta t_1=15-2=13\,\mathrm{s}
پس سرعت در پایان این بازه:
v15=−6+2(13)=20 m/sv_{15}=-6+2(13)=20\,\mathrm{m/s}
و مکان در همان لحظه:
x15=−16+(−6)(13)+12(2)(13)2=75 mx_{15}=-16+(-6)(13)+\frac12(2)(13)^2=75\,\mathrm{m}
دقت کنید که سرعت اولیه منفی است؛ بنابراین جملهٔ viΔtv_i\Delta t نیز منفی وارد محاسبه می‌شود.

گام دوم: محاسبهٔ مکان در پایان بازهٔ دوم
از t=15 st=15\,\mathrm{s} تا t=35 st=35\,\mathrm{s}، شتاب برابر a2=−1 m/s2a_2=-1\,\mathrm{m/s^2} و مدت حرکت برابر است با:
Δt2=35−15=20 s\Delta t_2=35-15=20\,\mathrm{s}
مکان و سرعت ابتدای این بازه همان مقادیر به‌دست‌آمده در گام قبل‌اند؛ بنابراین:
x35=75+20(20)+12(−1)(20)2x_{35}=75+20(20)+\frac12(-1)(20)^2
x35=75+400−200=275 mx_{35}=75+400-200=275\,\mathrm{m}
در نتیجه بردار مکان نهایی برابر است با:
x⃗(35 s)=(275 m)i⃗\vec{x}(35\,\mathrm{s})=(275\,\mathrm{m})\vec{i}

پاسخ: گزینهٔ ۱

چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند

  • گزینهٔ ۲: اشتباه در مبدأ زمان یا محاسبهٔ مکانِ لحظهٔ تغییر شتاب می‌تواند به این گزینه منجر شود. با توجه به داده‌های لحظهٔ t=2 st=2\,\mathrm{s}، مکان در لحظهٔ تغییر شتاب 75 m75\,\mathrm{m} و جابه‌جایی پس از آن 200 m200\,\mathrm{m} است؛ پس این گزینه با مجموع آن‌ها سازگار نیست.
  • گزینهٔ ۳: ممکن است دانش‌آموز اثر شتاب منفی را در جابه‌جایی بازهٔ دوم کمتر از مقدار واقعی حساب کند. جملهٔ شتاب در این بازه برابر 12(−1)(20)2=−200 m\tfrac12(-1)(20)^2=-200\,\mathrm{m} است و باید با همین علامت و مقدار وارد محاسبه شود.
  • گزینهٔ ۴: حاصل ضرب سرعت ابتدای بازهٔ دوم در مدت آن، یعنی (20 m/s)(20 s)=400 m(20\,\mathrm{m/s})(20\,\mathrm{s})=400\,\mathrm{m}، ممکن است به‌اشتباه پاسخ گرفته شود. این محاسبه هم اثر شتاب منفی را نادیده می‌گیرد و هم مکان ابتدای این بازه را لحاظ نمی‌کند.

راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)

  1. روابط سرعت و مکان در حرکت با شتاب ثابت را به یاد بیاورید. چون شتاب نمودار تغییر می‌کند، باید حرکت را به دو بازه تقسیم کنید.
  2. داده‌های اولیه مربوط به لحظهٔ t=2 st=2\,\mathrm{s} هستند؛ بنابراین برای رسیدن به لحظهٔ تغییر شتاب، مدت حرکت 13 s13\,\mathrm{s} است، نه 15 s15\,\mathrm{s}. ابتدا سرعت و مکان را در مرز دو بازه پیدا کنید.
  3. سرعت در مرز دو بازه 20 m/s20\,\mathrm{m/s} می‌شود. اکنون مکان همان لحظه را به‌عنوان مکان اولیهٔ بازهٔ دوم بگیرید و رابطهٔ مکان را با شتاب −1 m/s2-1\,\mathrm{m/s^2} و مدت 20 s20\,\mathrm{s} به کار ببرید.

فیزیک ۳ · فصل ۱: حرکت بر خط راست

سوال‌های رسمی دیگر کنکور تجربی از همین فصل:

فصل «حرکت بر خط راست» را در پنل یادگیری تمرین کن

در پنل یادگیری 1xAi سوال‌هایی مثل همین را جواب می‌دهی و جوابت ثبت می‌شود؛ پیش از دیدن پاسخ، سه راهنمایی پله‌پله داری و معلم هوشمند بی‌آن‌که جواب را لو بدهد کمکت می‌کند. تمرین و آزمون رایگان است؛ معلم هوشمند هم سهمیهٔ روزانهٔ رایگان دارد.

ساختن حساب رایگان است و بعد از ثبت‌نام مستقیم به همین بخش از پنل برمی‌گردی.

فیزیک · تجربی ۱۴۰۱