سوال ۴۹ · فیزیک
کنکور تجربی ۱۴۰۵ · سوال ۴۹ · کلید رسمی سازمان سنجش
فیزیک · فیزیک ۳ · فصل ۱: حرکت بر خط راست
این سوال در دفترچه شکل دارد؛ اینجا شکل بهصورت متنی توصیف شده است.
نمودار سرعت ـ زمان دو متحرک A و B که روی یک خط راست حرکت میکنند، مطابق شکل زیر است. اگر در لحظهٔ متحرک B از مبدأ محور و متحرک A از مکان عبور کنند، در لحظهٔ ، فاصلهٔ دو متحرک از هم چند متر است؟
شکل: نمودار V(m/s) برحسب t(s) با دو خط راست صعودی A و B. خط A از مقدار V=-28 در t=0 شروع میشود (شیب تندتر) و محور زمان را در t=4 قطع میکند. خط B از V=-10 در t=0 شروع میشود (شیب کمتر) و محور زمان را در t=5 قطع میکند. دو خط یکدیگر را در زیر محور زمان (حوالی t بین ۰ و ۴) قطع میکنند؛ پس از آن A بالاتر از B است. روی محور عمودی -10 و -28 و روی محور زمان اعداد ۴ و ۵ نوشته شده است.
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۴ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای یافتن فاصله، ابتدا جابهجایی و سپس مکان هر متحرک را محاسبه میکنیم. مساحت علامتدار بین نمودار سرعت ـ زمان و محور زمان برابر جابهجایی است؛ بخش زیر محور زمان با علامت منفی حساب میشود (فیزیک ۳، صفحهٔ ۱۹ و صفحات ۲۰–۲۱).
گام اول: یافتن سرعتها در لحظهٔ موردنظر
چون نمودارها خط راستاند، شتاب هر متحرک ثابت و برابر شیب نمودار سرعت ـ زمان است:
پس در لحظهٔ داریم:
گام دوم: محاسبهٔ جابهجاییها
در این بازه، هر دو نمودار زیر محور زماناند. بنابراین جابهجاییها از مساحت علامتدار ذوزنقهها به دست میآیند:
گام سوم: محاسبهٔ مکانها و فاصله
با استفاده از رابطهٔ :
فاصلهٔ دو متحرک، قدرمطلق اختلاف مکانهای آنهاست؛ همانطور که در محاسبهٔ فاصله از مبدأ نیز باید قدرمطلق مکان را در نظر گرفت (فیزیک ۳، صفحات ۱۴–۱۵):
پاسخ: گزینهٔ ۴
چرا گزینههای دیگر نادرستاند
- گزینهٔ ۱: عدد از محاسبهٔ شیب نمودار متحرک به دست میآید، اما این کمیت شتاب با واحد است، نه فاصلهٔ دو متحرک.
- گزینهٔ ۲: در لحظهٔ خواستهشده، اندازهٔ اختلاف سرعتها برابر است. این مقدار اختلاف سرعت است، نه فاصله؛ برای یافتن فاصله باید جابهجاییها و مکانهای اولیه را در نظر گرفت.
- گزینهٔ ۳: این مقدار ممکن است بر اثر خطای عددی در محاسبهٔ مساحت ذوزنقهها یا تفاضل مکانها به دست آید. جابهجاییهای دقیق دو متحرک و هستند و با احتساب فاصلهٔ اولیه، این گزینه حاصل نمیشود.
راهنمایی قدمبهقدم (پیش از دیدن پاسخ)
- به یاد بیاورید که در نمودار سرعت ـ زمان، مساحت علامتدار بین نمودار و محور زمان، جابهجایی را نشان میدهد؛ مکان نهایی علاوه بر جابهجایی، به مکان اولیه نیز وابسته است.
- هر دو نمودار خط راستاند؛ از سرعت اولیه و زمان صفرشدن سرعت، شیب هر خط را بیابید و سپس سرعتها را در لحظهٔ خواستهشده حساب کنید.
- جابهجایی هر متحرک را از مساحت علامتدار ذوزنقهٔ زیر نمودارش به دست آورید؛ سپس در رابطهٔ قرار دهید.