سوال ۱۹۹ زیست کنکور تجربی ۱۴۰۰ با پاسخ تشریحی

گام اول ـ شناسایی اندام‌ها:
فراوان‌ترین یاخته‌های خونی انسان، گویچه‌های قرمز هستند (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۶۲). هورمون اریتروپویتین از یاخته‌هایی در کلیه و کبد ترشح می‌شود و با اثر بر مغز استخوان، تولید این گویچه‌ها را افزایش می‌دهد؛ بنابراین منظور سؤال، «کلیه و کبد» است، نه اندام تولیدکنندهٔ یاخته‌های خونی (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۶۳).

گام دوم ـ توجه به قید «همهٔ اندام‌ها»:
هر عبارت باید هم دربارهٔ کلیه و هم دربارهٔ کبد درست باشد. با استفاده از مباحث خون، دفع و تنظیم اسمزی در زیست‌شناسی ۱، گزینه‌ها را بررسی می‌کنیم:

• گزینهٔ ۱ درست است: کلیه مواد آلی دفعی مانند اوره را از راه ادرار خارج می‌کند. کبد نیز با ترشح موادی مانند بیلی‌روبین در صفرا، به دفع بعضی مواد آلی از بدن کمک می‌کند.

• گزینهٔ ۲ درست است: کلیه با تنظیم دفع آب و مواد محلول در حفظ فشار اسمزی خون نقش دارد. کبد نیز با ساخت پروتئین‌های پلاسما، از جمله آلبومین، به حفظ فشار اسمزی خون کمک می‌کند. یکسان‌بودن نتیجهٔ عملکرد این دو اندام، به معنای یکسان‌بودن سازوکار آن‌ها نیست.

• گزینهٔ ۳ درست است: کبد پروتئین‌های مؤثر در انعقاد خون، مانند فیبرینوژن، را می‌سازد. کلیه نیز با نقش‌داشتن در تنظیم کلسیم خون، در تأمین شرایط لازم برای انعقاد مؤثر است. عبارت سؤال نمی‌گوید که خود این اندام‌ها باید در محل خون‌ریزی حضور داشته باشند.

گام سوم ـ علت نادرستی گزینهٔ ۴:
در کبد، آمونیاکِ بسیار سمی به اورهٔ کم‌سم‌تر تبدیل می‌شود؛ بنابراین کبد با تغییر شیمیایی یک مادهٔ دفعی نیتروژن‌دار، سمیت آن را کاهش می‌دهد. در مقابل، نقش اصلی کلیه دربارهٔ اوره، برداشت آن از خون و دفع آن با ادرار است، نه انجام تبدیل گستردهٔ آمونیاک به اوره. دفع ماده از بدن را نباید با تبدیل آن به ماده‌ای کم‌سم‌تر یکسان دانست. پس نسبت‌دادن این نوع کاهش سمیت در مقادیر چشم‌گیر به «هر یک» از دو اندام نادرست است.

پاسخ: گزینهٔ ۴