سوال ۱۹۸ زیست کنکور تجربی ۱۴۰۰ با پاسخ تشریحی

برای پاسخ، باید هر عبارت را از نظر «قابل بیان بودن با قاطعیت» بررسی کنیم؛ صرفِ ممکن بودن یک حالت کافی نیست.

الف) نادرست است. گروه خونی $\mathrm{O}$ به معنای نداشتن دگرهٔ گروه خونی نیست. ژن‌نمود این فرد برای سامانهٔ $\mathrm{ABO}$ برابر $\mathrm{ii}$ است؛ یعنی روی هر یک از دو فام‌تن شمارهٔ $9$، دگرهٔ $\mathrm{i}$ وجود دارد. این دگره آنزیمِ افزودن کربوهیدرات اختصاصی $\mathrm{A}$ یا $\mathrm{B}$ را نمی‌سازد؛ پس نبود محصول را نباید با نبود دگره اشتباه گرفت. (زیست‌شناسی ۳، صفحه‌های ۴۰–۴۱)

ب) با قاطعیت قابل بیان نیست. در الگوی کتاب، هموفیلی بیماری نهفتهٔ وابسته به فام‌تن $\mathrm{X}$ است و مرد مبتلا، دگرهٔ مربوط به آن را روی فام‌تن $\mathrm{X}$ دارد؛ اما سؤال فقط از «مشکل انعقاد خون» سخن گفته و ابتلا به هموفیلی را مشخص نکرده است. اختلال انعقاد می‌تواند علت‌های دیگری نیز داشته باشد؛ بنابراین نمی‌توان از این عبارت، وجود دگرهٔ نهفتهٔ بیماری روی فام‌تن جنسی را قطعی دانست. این تمایز با مباحث هموفیلی در فصل انتقال اطلاعات در نسل‌ها و نقش عوامل مختلف در انعقاد خون در فصل گردش مواد در بدن سازگار است.

ج) درست است. فرد دارای گروه خونی $\mathrm{Rh^+}$، یکی از دو ژن‌نمود $\mathrm{DD}$ یا $\mathrm{Dd}$ را دارد؛ پس قطعاً دست‌کم یک دگرهٔ $\mathrm{D}$ در او وجود دارد. جایگاه این دگره روی فام‌تن شمارهٔ $1$ است که از بلندترین فام‌تن‌های کاریوتیپ انسان است. بنابراین وجود دگرهٔ $\mathrm{D}$ روی دست‌کم یکی از این فام‌تن‌ها قطعی است. (زیست‌شناسی ۳، صفحه‌های ۳۸–۴۰)

د) درست است. گروه خونی $\mathrm{O}$ فقط نشان می‌دهد که کربوهیدرات‌های اختصاصی $\mathrm{A}$ و $\mathrm{B}$ روی غشای گویچه‌های قرمز وجود ندارند؛ نه اینکه غشای آن‌ها هیچ کربوهیدراتی ندارد. (زیست‌شناسی ۳، صفحه‌های ۴۰–۴۱) همچنین مطابق مبحث تولید یاخته‌های خونی، گویچه‌های قرمز از یاخته‌های بنیادی خون‌ساز منشأ می‌گیرند که توانایی ایجاد چندین نوع یاختهٔ خونی را دارند. (زیست‌شناسی ۱، فصل گردش مواد در بدن، گفتار خون)

در نتیجه، فقط عبارت‌های «ج» و «د» را می‌توان با قاطعیت بیان کرد؛ یعنی دو مورد درست است.

پاسخ: گزینهٔ ۲