سوال ۱۹۶ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۰ · سوال ۱۹۶ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۲ · فصل ۹: پاسخ گیاهان به محرک‌ها
کدام عبارت، در ارتباط با بیشترین گیاهان روی کرهٔ زمین به‌طور حتم درست است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۲ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای پاسخ، باید به قید «به‌طور حتم» توجه کنیم؛ عبارت درست نباید یک ویژگی محدود به بعضی گیاهان را به بیشتر گیاهان تعمیم دهد.
۱. بررسی وابستگی تولیدمثل جنسی به طول شب و روز: در گیاهان گل‌دار، گل ساختار اختصاص‌یافته برای تولیدمثل جنسی است؛ اما نیاز نوری همهٔ گیاهان برای گل‌دهی یکسان نیست. در کنار گیاهان روزکوتاه و روزبلند، گیاهان بی‌تفاوت نیز وجود دارند که گل‌دهی آن‌ها وابسته به طول مشخصی از شب و روز نیست. کتاب نیز بر متفاوت بودن نیازهای نوری گل‌دهی تأکید می‌کند؛ بنابراین عبارت نخست حکم همگانی ندارد (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۴۷).
۲. بررسی ورود کربن دی‌اکسید: باید ورود این گاز به گیاه را از مصرف آن در فتوسنتز جدا کنیم. یاخته‌های تمایزیافتهٔ گیاه، از جمله یاخته‌های روپوستی ریشه، با محیط خود تبادل مواد دارند و کربن دی‌اکسید نیز می‌تواند با انتشار وارد یاخته شود. در اندام‌های هوایی نیز روزنه‌ها راه تبادل گاز با محیط‌اند؛ البته گاز از منفذ روزنه عبور می‌کند، نه اینکه برای ورود به فضای درون برگ الزاماً از درون یاخته‌های نگهبان بگذرد. پس زیرزمینی بودن یک اندام یا فتوسنتز نکردن آن، به معنای ناممکن بودن ورود کربن دی‌اکسید به یاخته‌های آن نیست. این بررسی بر مباحث ساختار و تبادل مواد در گیاه استوار است (زیست‌شناسی ۱، فصل ششم)؛ در متن ارائه‌شده نیز به روپوست و وجود منفذ روزنه اشاره شده است (زیست‌شناسی ۲، صفحات ۱۴۸ تا ۱۵۰). بنابراین عبارت دوم درست است.
۳. بررسی جذب نور توسط کاروتنوئیدها: رنگ زرد و نارنجی این رنگیزه‌ها به معنای جذب بیشینهٔ نور زرد و نارنجی نیست. کاروتنوئیدها بخش آبی و بنفش نور مرئی را بیشتر جذب می‌کنند؛ بنابراین عبارت سوم نادرست است (زیست‌شناسی ۳، فصل ششم، مبحث رنگیزه‌های فتوسنتزی).
۴. بررسی تغییر رنگ برگ: با تجزیهٔ سبزینه، پوشانندگی رنگ سبز کاهش می‌یابد و رنگ کاروتنوئیدهایی که از قبل در برگ حضور داشته‌اند آشکار می‌شود. از این رخداد نمی‌توان افزایش مقدار کاروتنوئیدها را نتیجه گرفت؛ پس عبارت چهارم نیز نادرست است (زیست‌شناسی ۳، فصل ششم، مبحث رنگیزه‌های فتوسنتزی).
پاسخ: گزینهٔ ۲
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است دانش‌آموز نقش طول شب را در گل‌دهی به همهٔ گیاهان تعمیم دهد؛ اما گیاهان بی‌تفاوت برای گل‌دهی به طول مشخصی از شب و روز وابسته نیستند.
- گزینهٔ ۳: این گزینه از اشتباه گرفتن رنگِ دیده‌شدهٔ رنگیزه با نورِ جذب‌شده ناشی می‌شود. کاروتنوئیدها نور آبی و بنفش را بیشتر جذب می‌کنند، نه نور زرد و نارنجی را.
- گزینهٔ ۴: آشکار شدن رنگ زرد و نارنجی برگ ممکن است به‌اشتباه نشانهٔ افزایش کاروتنوئیدها تصور شود؛ درحالی‌که تجزیهٔ سبزینه باعث نمایان شدن رنگیزه‌های ازپیش‌موجود می‌شود و لزوماً مقدار آن‌ها را افزایش نمی‌دهد.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- برای بررسی عبارت‌ها، سه موضوع را به یاد بیاورید: تنوع نیاز نوری گیاهان برای گل‌دهی، تبادل مواد با محیط و تفاوت رنگِ رنگیزه با طیف جذب آن.
- وابستگی گل‌دهی به طول شب همگانی نیست؛ همچنین دیده شدن یک رنگ، به معنای جذب بیشتر همان رنگ نیست.
- پس از بررسی عبارت مربوط به تغییر رنگ برگ، میان «ورود یک گاز به یاخته» و «مصرف آن در فتوسنتز» تفاوت بگذارید؛ اندام زیرزمینی نیز می‌تواند با محیط پیرامون خود تبادل مواد داشته باشد.