سوال ۱۹۴ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۰ · سوال ۱۹۴ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۱ · فصل ۲: گوارش و جذب مواد
چند مورد، در ارتباط با پارامسی صادق است؟
الف- کریچهٔ (واکوئل) گوارشی، به مولکول‌هایی با عمل اختصاصی نیاز دارد.
ب- نوعی کریچهٔ (واکوئل) دفعی، در تنظیم فشار اسمزی جاندار نقش دارد.
ج- کریچهٔ (واکوئل) غذایی، در انتهای حفرهٔ گوارشی جاندار تشکیل می‌شود.
د- نوعی کریچهٔ (واکوئل) غیرانقباضی، محتویات خود را از طریق منفذی به خارج وارد می‌کند.
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۳ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای بررسی عبارت‌ها باید میان واکوئول‌های مربوط به گوارش و واکوئول انقباضی پارامسی تفاوت بگذاریم.
الف) درست است. لیزوزوم به واکوئول غذایی می‌پیوندد و آنزیم‌هایش را به درون آن می‌ریزد؛ در نتیجه واکوئول گوارشی تشکیل می‌شود. منظور از «مولکول‌هایی با عمل اختصاصی»، آنزیم‌های گوارشی است که واکنش‌های مربوط به مواد معین را کاتالیز می‌کنند. پس گوارش در این واکوئول به چنین مولکول‌هایی نیاز دارد (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۳۰).
ب) درست است. واکوئول انقباضی، آب اضافیِ واردشده به یاخته را جمع‌آوری و به بیرون دفع می‌کند و به این ترتیب در تنظیم اسمزی پارامسی نقش دارد. در این عبارت، «نوعی واکوئول دفعی» به واکوئول دفع‌کنندهٔ آب اشاره دارد، نه واکوئول حاوی باقی‌ماندهٔ غذا؛ این دو را نباید یکی دانست.
ج) نادرست است. پارامسی غذا را با حرکت مژک‌ها به «حفرهٔ دهانی» هدایت می‌کند و واکوئول غذایی در انتهای همین حفره تشکیل می‌شود، نه در انتهای حفرهٔ گوارشی. کتاب، حفرهٔ گوارشی را در جانوری مانند هیدر معرفی می‌کند؛ گوارش پارامسی درون‌یاخته‌ای است (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۳۰).
د) درست است. پس از خروج مواد گوارش‌یافته از واکوئول گوارشی، باقی‌مانده‌های گوارش‌نیافته در آن می‌مانند و به آن واکوئول دفعی گفته می‌شود. این واکوئول، انقباضی نیست و محتویاتش از راه منفذ دفعی یاخته به بیرون تخلیه می‌شود (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۳۰).
بنابراین عبارت‌های «الف»، «ب» و «د» درست‌اند و تعداد عبارت‌های درست برابر با است.
پاسخ: گزینهٔ ۳
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است با یکی دانستن واکوئول انقباضی و واکوئول دفعِ باقی‌ماندهٔ غذا، دو عبارت «ب» و «د» را نادرست بدانید. این دو، ساختارهایی متفاوت‌اند و هر دو عبارت، با توجه به نوع واکوئول موردنظر، درست هستند.
- گزینهٔ ۲: ممکن است عبارت «ب» را به این دلیل رد کنید که واکوئول دفعیِ معرفی‌شده در مبحث گوارش، تنظیم‌کنندهٔ فشار اسمزی نیست. اما عبارت از «نوعی» واکوئول دفعی سخن می‌گوید و به واکوئول انقباضیِ دفع‌کنندهٔ آب اضافی اشاره دارد.
- گزینهٔ ۴: انتخاب این گزینه معمولاً از یکسان گرفتن «حفرهٔ دهانی» و «حفرهٔ گوارشی» ناشی می‌شود. واکوئول غذایی پارامسی در انتهای حفرهٔ دهانی تشکیل می‌شود؛ بنابراین عبارت «ج» نادرست است.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- مبحث گوارش درون‌یاخته‌ای پارامسی را مرور کنید و در کنار آن، نقش واکوئول انقباضی در دفع آب اضافی را به یاد بیاورید.
- در عبارت «ج»، نام حفره را با دقت بررسی کنید؛ در عبارت‌های «ب» و «د» نیز لازم نیست واکوئول موردنظر یکسان باشد.
- برای داوری نهایی، آنزیم‌های لیزوزومی را به عبارت «الف»، واکوئول انقباضی را به «ب» و واکوئول دارای باقی‌ماندهٔ غذا را به «د» ارتباط دهید؛ سپس محل تشکیل واکوئول غذایی را با عبارت «ج» تطبیق دهید.