سوال ۲۰۲ زیست کنکور تجربی ۱۴۰۰ با پاسخ تشریحی

نکتهٔ اصلی سؤال، قید «هر زن و مرد سالمی» است. باید مواردی را بشماریم که تولدشان برای تمام زوج‌های سالم امکان‌پذیر باشد، نه مواردی که فقط در بعضی ازدواج‌ها رخ می‌دهند. همچنین «ممکن‌بودن» به معنی قطعی‌بودن تولد آن فرزند نیست.

۱. حالت‌های والدین سالم در هموفیلی
هموفیلی صفتی وابسته به فام‌تن $X$ و نهفته است. مرد سالم ژن‌نمود $X^H Y$ دارد، اما زن سالم می‌تواند $X^H X^H$ یا $X^H X^h$ باشد؛ زنِ حالت دوم ناقل است (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۴۳).

اگر مادر سالم و غیرناقل باشد:
$X^H X^H \times X^H Y$
دختران دارای ژن‌نمود $X^H X^H$ و پسران دارای ژن‌نمود $X^H Y$ خواهند بود. بنابراین در این ازدواج نه پسر بیمار متولد می‌شود و نه دختر سالم و ناخالص.

اگر مادر سالم و ناقل باشد:
$X^H X^h \times X^H Y$
ژن‌نمودهای ممکن فرزندان عبارت‌اند از:
$X^H X^H$، $X^H X^h$، $X^H Y$ و $X^h Y$.
پس در این ازدواج، پسر بیمار و دختر سالم و ناخالص نیز ممکن‌اند؛ اما این امکان را نمی‌توان به «هر» زوج سالم تعمیم داد.

۲. بررسی موارد سؤال
الف ـ پسری سالم: در هر دو حالتِ مادر سالم، امکان انتقال $X^H$ از مادر به پسر وجود دارد؛ پس تولد پسر سالم ممکن است. در بیماری داسی‌شدن گلبول‌های قرمز نیز سالم‌بودن والدین مانع تولد پسر سالم نیست و این حالت امکان‌پذیر است.

ب ـ پسری بیمار: همگانی نیست؛ برای مثال، مادر سالمِ غیرناقل نمی‌تواند پسری هموفیل داشته باشد. همچنین زوجی که هر دو از نظر داسی‌شدن خالص و سالم‌اند، فرزند مبتلا به آن بیماری نخواهند داشت.

ج ـ دختری بیمار و خالص: در هموفیلی به ژن‌نمود $X^h X^h$ نیاز دارد؛ ولی پدر سالم به دخترش $X^H$ می‌دهد، نه $X^h$. پس چنین دختری از پدر سالم متولد نمی‌شود (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۴۳).

د ـ دختری سالم و ناخالص: در هموفیلی، ژن‌نمود او $X^H X^h$ است و با پدر سالم، باید دگرهٔ $X^h$ را از مادر بگیرد. اگر مادر سالم و غیرناقل باشد، این حالت ممکن نیست. ناخالص‌بودن به معنای داشتن دو دگرهٔ متفاوت است (زیست‌شناسی ۳، صفحه‌های ۳۹–۴۰).

بنابراین فقط مورد «الف» شرط سؤال را دارد؛ یعنی تعداد موارد برابر با $1$ است.
پاسخ: گزینهٔ ۱