دانشجو؟ ۵۰۰ هزار تومان هدیه همین حالادانشجو؟ با کارت دانشجویی یا ایمیل دانشگاهی ۵۰۰٬۰۰۰ تومان هدیه بگیر، و اگر دانشگاهت تا ۱۶ آذر به ۵۰ دانشجوی فعال برسد ۲ میلیون تومان دیگرجدول دانشگاه‌هادانشجو؟ ۵۰۰ هزار تومان هدیه همین حالادانشجو؟ با کارت دانشجویی یا ایمیل دانشگاهی ۵۰۰٬۰۰۰ تومان هدیه همین حالا، و ۲ میلیون تومان دیگر اگر دانشگاهت تا ۱۶ آذر به ۵۰ دانشجوی فعال برسدجدول دانشگاه‌ها
1xAi

سوال ۱۲۹ ریاضی کنکور تجربی ۱۳۹۹ با پاسخ تشریحی

سوال ۱۲۹ دفترچهٔ اختصاصی کنکور تجربی ۱۳۹۹، با کلید رسمی سازمان سنجش.

  • ریاضی
  • تجربی ۱۳۹۹
  • کلید رسمی سازمان سنجش

پاسخ تشریحی، دلیل نادرستی گزینه‌های دیگر و راهنمایی‌ها را هوش مصنوعی 1xAi بر پایهٔ همین کلید و متن کتاب درسی نوشته است.

سوال ۱۲۹ · ریاضی

کنکور تجربی ۱۳۹۹ · سوال ۱۲۹ · کلید رسمی سازمان سنجش

ریاضی · ریاضی ۲ · فصل ۱: هندسۀ تحلیلی و جبر

معادلهٔ درجهٔ دوم 3x2+(2m−1)x+2−m=03x^2+(2m-1)x+2-m=0 دارای دو ریشهٔ حقیقی است. اگر مجموع ریشه‌ها با معکوس حاصل‌ضرب آن دو ریشه برابر باشد، مقدار mm کدام است؟

  1. گزینهٔ ۱: 72\frac{7}{2}
  2. گزینهٔ ۲: 33
  3. گزینهٔ ۳: −1-1
  4. گزینهٔ ۴: −52-\frac{5}{2}
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی

پاسخ درست: گزینهٔ ۱ (کلید رسمی سازمان سنجش)

پاسخ تشریحی

ابتدا مجموع و حاصل‌ضرب ریشه‌ها را بدون حل معادله به دست می‌آوریم. طبق رابطه‌های کتاب، برای معادلهٔ ax2+bx+c=0ax^2+bx+c=0 داریم S=−baS=-\frac{b}{a} و P=caP=\frac{c}{a} (ریاضی ۲، صفحهٔ ۱۲–۱۳).

در معادلهٔ داده‌شده، a=3a=3، b=2m−1b=2m-1 و c=2−mc=2-m است؛ بنابراین:
S=1−2m3,P=2−m3S=\frac{1-2m}{3},\qquad P=\frac{2-m}{3}

چون معکوس حاصل‌ضرب ریشه‌ها مطرح شده است، باید P≠0P\ne0، یعنی m≠2m\ne2 باشد. اکنون شرط مسئله را می‌نویسیم:
S=1P⇒1−2m3=32−mS=\frac{1}{P}\Rightarrow \frac{1-2m}{3}=\frac{3}{2-m}

با ضرب طرفین در مخرج‌ها و ساده‌سازی:
(1−2m)(2−m)=9(1-2m)(2-m)=9
2m2−5m+2=9⇒2m2−5m−7=02m^2-5m+2=9\Rightarrow 2m^2-5m-7=0
(2m−7)(m+1)=0(2m-7)(m+1)=0

پس دو مقدار اولیه به دست می‌آید:
m=72یاm=−1m=\frac{7}{2}\quad\text{یا}\quad m=-1

اما باید شرط داشتن دو ریشهٔ حقیقی را نیز بررسی کنیم. علامت ممیز Δ=b2−4ac\Delta=b^2-4ac، تعداد ریشه‌های حقیقی معادلهٔ درجهٔ دوم را مشخص می‌کند (ریاضی ۲، صفحهٔ ۱۶–۱۷).

برای m=−1m=-1، معادلهٔ اصلی به صورت 3x2−3x+3=03x^2-3x+3=0 درمی‌آید و داریم:
Δ=(−3)2−4(3)(3)=−27<0\Delta=(-3)^2-4(3)(3)=-27<0
پس این مقدار پذیرفتنی نیست.

برای m=72m=\frac{7}{2}، معادلهٔ اصلی به صورت 3x2+6x−32=03x^2+6x-\frac{3}{2}=0 درمی‌آید و داریم:
Δ=62−4(3)(−32)=54>0\Delta=6^2-4(3)\left(-\frac{3}{2}\right)=54>0
پس معادله دو ریشهٔ حقیقی متمایز دارد. همچنین S=−2S=-2 و P=−12P=-\frac{1}{2} است؛ بنابراین S=1PS=\frac{1}{P} نیز برقرار است.

پاسخ: گزینهٔ ۱

چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند

  • گزینهٔ ۲: ممکن است بر اثر خطا در جای‌گذاری ضرایب یا محاسبات انتخاب شود. برای m=3m=3، مجموع ریشه‌ها S=−53S=-\frac{5}{3} است، اما معکوس حاصل‌ضرب آن‌ها 1P=−3\frac{1}{P}=-3 می‌شود؛ پس شرط برابری برقرار نیست.
  • گزینهٔ ۳: این مقدار از حل شرط S=1PS=\frac{1}{P} به دست می‌آید و اگر حقیقی‌بودن ریشه‌ها بررسی نشود، ممکن است انتخاب شود. اما برای m=−1m=-1، مقدار ممیز Δ=−27<0\Delta=-27<0 است و معادله ریشهٔ حقیقی ندارد.
  • گزینهٔ ۴: اشتباه در علامت‌ها هنگام بسط یا حل معادلهٔ مربوط به mm می‌تواند به انتخاب این مقدار منجر شود. برای m=−52m=-\frac{5}{2}، داریم S=2S=2 و 1P=23\frac{1}{P}=\frac{2}{3}؛ بنابراین شرط اصلی برقرار نیست و افزون بر آن، Δ=−18<0\Delta=-18<0 است.

راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)

  1. رابطه‌های مجموع و حاصل‌ضرب ریشه‌های معادلهٔ درجهٔ دوم را به یاد بیاورید؛ لازم نیست خود ریشه‌ها را پیدا کنید.
  2. با استفاده از ضرایب، S=1−2m3S=\frac{1-2m}{3} و P=2−m3P=\frac{2-m}{3} را بنویسید. شرط مسئله S=1PS=\frac{1}{P} است و برای تعریف معکوس باید m≠2m\ne2 باشد.
  3. شرط برابری به معادلهٔ 2m2−5m−7=02m^2-5m-7=0 می‌رسد. پس از حل آن، برای هر مقدار به‌دست‌آمده، حقیقی‌بودن ریشه‌های معادلهٔ اصلی را با علامت Δ\Delta بررسی کنید.

ریاضی ۲ · فصل ۱: هندسۀ تحلیلی و جبر

سوال‌های رسمی دیگر کنکور تجربی از همین فصل:

فصل «هندسۀ تحلیلی و جبر» را در پنل یادگیری تمرین کن

در پنل یادگیری 1xAi سوال‌هایی مثل همین را جواب می‌دهی و جوابت ثبت می‌شود؛ پیش از دیدن پاسخ، سه راهنمایی پله‌پله داری و معلم هوشمند بی‌آن‌که جواب را لو بدهد کمکت می‌کند. تمرین و آزمون رایگان است؛ معلم هوشمند هم سهمیهٔ روزانهٔ رایگان دارد.

ساختن حساب رایگان است و بعد از ثبت‌نام مستقیم به همین بخش از پنل برمی‌گردی.

ریاضی · تجربی ۱۳۹۹