سوال ۲۰۳ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۳۹۸ · سوال ۲۰۳ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۲ · فصل ۷: تولیدمثل
به‌طور معمول، کدام عبارت دربارهٔ نوعی پردهٔ جنینی که به دیوارهٔ رحم مادر نفوذ می‌کند، نادرست است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۱ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
۱. شناسایی پردهٔ موردنظر
پردهٔ موردنظر، زه‌شامه یا کوریون است که زوائد آن در دیوارهٔ رحم نفوذ می‌کنند و در تشکیل جفت نقش دارند. زه‌شامه از تروفوبلاست به وجود می‌آید؛ بنابراین نباید آن را با زه‌کیسه اشتباه گرفت (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۱۰، شکل ۱۴).
۲. بررسی عبارت مربوط به خون مادر و جنین
در جفت، گردش خون مادر و جنین به‌طور معمول از هم جدا می‌مانند. مواد مغذی و دیگر مواد قابل‌عبور میان این دو مبادله می‌شوند، اما این تبادل به معنای مخلوط‌شدن خون‌ها نیست. پس عبارت گزینهٔ ۱ نادرست است (زیست‌شناسی ۲، صفحه‌های ۱۱۱–۱۱۲).
۳. بررسی درستی سایر عبارت‌ها
- گزینهٔ ۲: پیک شیمیایی می‌تواند هورمون باشد. زه‌شامه با ترشح هورمون باعث حفظ جسم زرد و ادامهٔ ترشح پروژسترون می‌شود. تداوم این محیط هورمونی، شرایط لازم برای حفظ بارداری و ادامهٔ رشد جنین و پرده‌های آن را فراهم می‌کند؛ پس رشد این پرده مستقل از اثر پیام‌های شیمیایی نیست (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۱۰).
- گزینهٔ ۳: زه‌شامه در تشکیل جفت مشارکت می‌کند و جفت مسیر انتقال مواد مغذی از مادر به جنین است؛ بنابراین این پرده در تغذیهٔ جنین نقش مؤثری دارد (زیست‌شناسی ۲، صفحه‌های ۱۱۰–۱۱۲).
- گزینهٔ ۴: تروفوبلاست بخشی از یاخته‌های بلاستوسیست است و زه‌شامه از رشد و تمایز همین یاخته‌ها پدید می‌آید؛ بنابراین این عبارت نیز درست است (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۱۰).
نتیجه: نکتهٔ اصلی سؤال، تفاوت «تبادل مواد» با «اختلاط خون» است؛ اولی در جفت رخ می‌دهد، اما دومی به‌طور معمول رخ نمی‌دهد.
پاسخ: گزینهٔ ۱
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۲: ممکن است چون زه‌شامه خودش هورمون ترشح می‌کند، تصور کنید نمی‌تواند تحت تأثیر هورمون‌ها نیز رشد کند. ترشح هورمون و تأثیرپذیری از محیط هورمونی منافاتی ندارند؛ حفظ ترشح پروژسترون به تداوم شرایط مناسب بارداری و رشد پرده‌های جنینی کمک می‌کند.
- گزینهٔ ۳: ممکن است نقش تغذیه‌ای را فقط به جفت نسبت دهید و نقش زه‌شامه را نادیده بگیرید. زه‌شامه در تشکیل جفت مشارکت دارد و از این راه در رساندن مواد مغذی به جنین مؤثر است.
- گزینهٔ ۴: ممکن است منشأ تمام ساختارهای مربوط به جنین را تودهٔ یاخته‌ای درونی بدانید. درحالی‌که زه‌شامه از تروفوبلاست، یعنی بخشی از یاخته‌های بلاستوسیست، تشکیل می‌شود.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- ابتدا پردهٔ موردنظر را شناسایی کنید: در شکل پرده‌های اطراف جنین، کدام پرده زوائدی در مجاورت بافت رحم دارد و در تشکیل جفت مشارکت می‌کند؟
- پس از شناسایی پرده، بخش «کنترل ورود و خروج مواد در جفت» را مرور کنید؛ عبور مواد از یک محیط به محیط دیگر لزوماً به معنای یکی‌شدن آن دو محیط نیست.
- منشأ تروفوبلاستی، مشارکت در تشکیل جفت و پشتیبانی هورمونی از رشد این پرده را در نظر بگیرید؛ سپس ادعای مربوط به ارتباط دو گردش خون را با توضیح کتاب تطبیق دهید.