سوال ۲۰۴ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۳۹۸ · سوال ۲۰۴ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۲ · فصل ۱: تنظیم عصبی
کدام عبارت دربارهٔ هر ناقل عصبی تحریک‌کننده ماهیچه‌های بدن انسان درست است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۴ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای پاسخ، باید ویژگی مشترک «هر» ناقل عصبیِ تحریک‌کنندهٔ ماهیچه را پیدا کنیم، نه ویژگی‌ای که فقط دربارهٔ برخی ناقل‌ها درست است.
گام اول ـ مشخص کردن یاختهٔ هدف: کتاب بیان می‌کند که یاختهٔ پس‌همایه‌ای می‌تواند عصبی، ماهیچه‌ای یا غده‌ای باشد؛ بنابراین سازوکار اثر ناقل بر غشای پس‌همایه‌ای، در ارتباط عصب با ماهیچه نیز مطرح است (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۷).
گام دوم ـ بررسی سازوکار اثر ناقل: ناقل به گیرنده‌ای در غشای یاختهٔ پس‌همایه‌ای متصل می‌شود. مطابق توضیح کتاب، این گیرنده خود یک پروتئین کانالی است که اتصال ناقل موجب باز شدن آن می‌شود. در نتیجه، نفوذپذیری غشا به یون‌ها و پتانسیل الکتریکی یاخته تغییر می‌کند؛ در حالت مورد سؤال، حاصل این اثر تحریک یاختهٔ ماهیچه‌ای است. پس عبارت گزینهٔ چهارم با سازوکار بیان‌شده در کتاب تطابق دارد (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۸).
گام سوم ـ رد سایر عبارت‌ها:
- گزینهٔ اول: کتاب برای پاک‌سازی فضای همایه‌ای، هم بازجذب ناقل به یاختهٔ پیش‌همایه‌ای و هم تجزیهٔ آنزیمی را بیان می‌کند؛ بنابراین نمی‌توان گفت هر ناقل الزاماً پس از انتقال پیام با آنزیم تجزیه می‌شود (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۸).
- گزینهٔ دوم: طبق کتاب، ناقل در یاختهٔ عصبی ساخته و در ریزکیسه‌ها ذخیره می‌شود و سپس از پایانهٔ آسه آزاد می‌گردد. محل آزادسازی را نباید الزاماً محل ساخت دانست؛ ساخته شدن در پایانهٔ آسه ویژگی همگانی ناقل‌ها نیست (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۷).
- گزینهٔ سوم: جایگاه اتصال موردنظر روی پروتئین گیرندهٔ غشای پس‌همایه‌ای است، نه درون یاختهٔ پس‌همایه‌ای (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۸).
پاسخ: گزینهٔ ۴
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است دانش‌آموز تجزیهٔ آنزیمی را تنها راه پایان دادن به اثر ناقل بداند؛ اما کتاب بازجذب ناقل به یاختهٔ پیش‌همایه‌ای را نیز مطرح می‌کند، پس تجزیهٔ آنزیمی را نمی‌توان به هر ناقل تعمیم داد.
- گزینهٔ ۲: این گزینه از اشتباه گرفتن محل آزادسازی ناقل با محل ساخت آن ناشی می‌شود. آزاد شدن ناقل از پایانهٔ آسه به این معنا نیست که همهٔ ناقل‌ها الزاماً در همان پایانه ساخته می‌شوند.
- گزینهٔ ۳: ممکن است دانش‌آموز تصور کند ناقل برای اثرگذاری باید وارد یاختهٔ ماهیچه‌ای شود؛ درحالی‌که گیرندهٔ موردنظر در غشای یاختهٔ پس‌همایه‌ای قرار دارد، نه درون آن.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- بخش انتقال پیام در همایه را مرور کن؛ یاختهٔ پس‌همایه‌ای می‌تواند ماهیچه‌ای باشد و ناقل از طریق گیرنده بر آن اثر بگذارد.
- به واژهٔ «هر» دقت کن؛ محل آزادسازی ناقل را با محل ساخت آن یکی ندان و یک روش حذف ناقل را به همهٔ ناقل‌ها تعمیم نده.
- در توضیح کتاب، گیرنده فقط محل شناسایی ناقل نیست؛ بررسی کن اتصال ناقل چگونه عبور یون‌ها از غشای یاختهٔ پس‌همایه‌ای را تغییر می‌دهد.