سوال ۱۹۹ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۳۹۸ · سوال ۱۹۹ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۳ · فصل ۸: رفتارهای جانوران
کدام عبارت، در ارتباط با رفتار دگرخواهی نادرست است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۱ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای یافتن عبارت نادرست، باید تعریف دگرخواهی را در کنار پیامدهای آن بررسی کنیم.
گام اول ـ تعریف رفتار: در دگرخواهی، جانور با پذیرش هزینه‌ای برای احتمال بقا و تولیدمثل خود، به افزایش بقا و موفقیت تولیدمثلی جانور دیگری کمک می‌کند. بااین‌حال، این تعریف به معنای بی‌فایده‌بودن همیشگی رفتار برای فرد دگرخواه نیست (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۱۲۲–۱۲۳).
گام دوم ـ بررسی گزینهٔ ۱: واژهٔ «فقط» این عبارت را نادرست می‌کند. برای مثال، پرندگان جوان یاریگر با کمک به پرورش زاده‌های دیگران، تجربه کسب می‌کنند و می‌توانند هنگام پرورش زاده‌های خود از آن استفاده کنند. همچنین ممکن است پس از مرگ جفت‌های زادآور، قلمرو آنها را در اختیار بگیرند و خود زادآوری کنند. بنابراین دگرخواهی گاهی برای خود فرد نیز سودمند است (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۱۲۴).
گام سوم ـ بررسی سایر گزینه‌ها:
- گزینهٔ ۲ درست است؛ زنبورهای عسل کارگر نازا هستند، اما با نگهداری و پرورش زاده‌های ملکه دگرخواهی می‌کنند (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۱۲۲–۱۲۳).
- گزینهٔ ۳ درست است؛ دگرخواهی می‌تواند میان خویشاوندان رخ دهد. کمک به زادآوری خویشاوندان، امکان انتقال ژن‌های مشترک با فرد دگرخواه را به نسل بعد فراهم می‌کند (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۱۲۳).
- گزینهٔ ۴ درست است؛ کتاب برگزیده‌شدن دگرخواهی بر اثر انتخاب طبیعی را بیان می‌کند. در خویشاوندان، انتقال ژن‌های مشترک و در نمونهٔ خفاش‌های خون‌آشام، همکاری متقابل و کمک به بقا، این موضوع را توضیح می‌دهد (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۱۲۳–۱۲۴).
پس داشتن هزینه برای فرد دگرخواه، به معنای نبود هرگونه منفعت برای او نیست.
پاسخ: گزینهٔ ۱
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۲: ممکن است دانش‌آموز تصور کند جانور نازا نمی‌تواند در موفقیت تولیدمثلی نقشی داشته باشد؛ اما زنبورهای عسل کارگر با وجود نازایی، با پرورش زاده‌های ملکه رفتار دگرخواهی انجام می‌دهند؛ پس این عبارت درست است.
- گزینهٔ ۳: ممکن است دانش‌آموز از مثال خفاش‌های غیرخویشاوند، نبود خویشاوندی را شرط دگرخواهی بداند؛ درحالی‌که دگرخواهی در میان خویشاوندان نیز رخ می‌دهد و می‌تواند به انتقال ژن‌های مشترک آنها کمک کند؛ پس این عبارت درست است.
- گزینهٔ ۴: ممکن است کاهش احتمال بقای فرد دگرخواه، با انتخاب طبیعی ناسازگار به نظر برسد؛ اما انتقال ژن‌های مشترک از طریق خویشاوندان یا سود حاصل از همکاری متقابل، برگزیده‌شدن این رفتار را توضیح می‌دهد و کتاب نیز آن را تأیید می‌کند.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- تعریف دگرخواهی و مثال‌های آن، به‌ویژه پرندگان یاریگر در صفحهٔ ۱۲۴ زیست‌شناسی ۳، را مرور کن.
- میان «هزینهٔ انجام رفتار برای فرد» و «پیامدهای سودمند احتمالی آن برای همان فرد در آینده» تفاوت بگذار.
- پرندهٔ جوانی که در پرورش زاده‌های دیگران کمک می‌کند، ممکن است تجربه‌ای برای زادآوری آیندهٔ خود به دست آورد؛ بررسی کن کدام ادعای مطلق با این مثال سازگار نیست.