سوال ۱۹۸ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۳۹۸ · سوال ۱۹۸ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۱ · فصل ۳: تبادلات گازی
کدام گزینه، عبارت زیر را به‌طور مناسب کامل می‌کند؟
«در انسان، به‌منظور انجام هر نوع عمل ............... ماهیچه یا ماهیچه‌های ...............»
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۳ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
۱. قید اصلی سؤال «هر نوع» است؛ بنابراین عبارت انتخابی باید هم در تنفس عادی و هم در تنفس عمیق درست باشد، نه فقط در یکی از آن‌ها.
۲. در دم، حجم قفسهٔ سینه افزایش می‌یابد. میان‌بند یا دیافراگم در حالت استراحت گنبدی است و هنگام انقباض، مسطح‌تر می‌شود. این تغییر شکل در دم عادی و عمیق رخ می‌دهد؛ بنابراین خارج‌شدن دیافراگم از حالت گنبدی، ویژگی مشترک انواع دم است (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۴۱).
۳. افزایش حجم قفسهٔ سینه باعث بازشدن شش‌ها و کاهش فشار هوای درون آن‌ها می‌شود؛ در نتیجه، هوا به درون شش‌ها وارد می‌شود. پس تغییر شکل دیافراگم مستقیماً در سازوکار دم نقش دارد (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۴۰).
۴. ماهیچه‌های گردن در دم عمیق به افزایش حجم قفسهٔ سینه کمک می‌کنند؛ ازاین‌رو نمی‌توان فعالیت آن‌ها را به هر نوع دم نسبت داد. همچنین انقباض ماهیچه‌های بین‌دنده‌ای داخلی و شکمی مربوط به بازدم عمیق است. بازدم عادی با استراحت دیافراگم و ماهیچه‌های بین‌دنده‌ای خارجی و به کمک ویژگی کشسانی شش‌ها انجام می‌شود؛ پس انقباض یا کوتاه‌شدن ماهیچه‌های بازدمی، شرط همهٔ بازدم‌ها نیست (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۴۱).
پاسخ: گزینهٔ ۳
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است نقش کمکی ماهیچه‌های گردن در دم عمیق به همهٔ انواع دم تعمیم داده شود؛ اما کتاب مشارکت این ماهیچه‌ها را برای دم عمیق بیان می‌کند، نه هر دم (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۴۱).
- گزینهٔ ۲: این گزینه از تعمیم سازوکار بازدم عمیق به بازدم عادی ناشی می‌شود. ماهیچه‌های بین‌دنده‌ای داخلی در بازدم عمیق منقبض می‌شوند، ولی بازدم عادی به انقباض آن‌ها نیاز ندارد (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۴۱).
- گزینهٔ ۴: کوتاه‌شدن ماهیچه‌های شکمی هنگام انقباض آن‌ها در بازدم عمیق، ممکن است این گزینه را درست جلوه دهد؛ اما این ماهیچه‌ها در بازدم عادی الزاماً منقبض و کوتاه نمی‌شوند (زیست‌شناسی ۱، صفحهٔ ۴۱).
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- در گفتار تهویهٔ ششی، نقش ماهیچه‌ها را در دم و بازدم عادی با تنفس عمیق مقایسه کن؛ قید «هر نوع» در صورت سؤال تعیین‌کننده است.
- بازدم عادی با استراحت ماهیچه‌های دمی و کمک ویژگی کشسانی شش‌ها انجام می‌شود؛ پس انقباض ماهیچه‌های بازدمی را نمی‌توان به همهٔ بازدم‌ها نسبت داد.
- برای مقایسهٔ دو عبارت مربوط به دم، توجه کن که ماهیچه‌های گردن نقش کمکی در دم عمیق دارند؛ سپس تغییر شکل ماهیچهٔ اصلی دم را هنگام انقباض به یاد بیاور.