سوال ۱۹۷ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۳۹۸ · سوال ۱۹۷ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۲ · فصل ۱: تنظیم عصبی
چند مورد عبارت زیر را به‌طور مناسب کامل می‌کند؟
«در انسان، انجام ............... عضلات بدن، متأثر از بخش ............... دستگاه عصبی محیطی است و این بخش در تنظیم ترشح غدد فاقد نقش است.»
الف) همۀ حرکات ارادی ـ پیکری
ب) همهٔ حرکات غیرارادی ـ خودمختار
ج) فقط بعضی از حرکات ارادی ـ خودمختار
د) فقط بعضی از حرکات غیرارادی ـ پیکری
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۲ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای درست‌بودن هر عبارت، باید هم ارتباط بخش عصبی با حرکت ماهیچه‌ها و هم شرط «نداشتن نقش در تنظیم ترشح غدد» برقرار باشد.
گام اول: تفاوت دو بخش را مشخص می‌کنیم.
بخش پیکری پیام‌های حرکتی را به ماهیچه‌های اسکلتی می‌رساند. فعالیت این ماهیچه‌ها می‌تواند ارادی یا غیرارادی، مانند انعکاس عقب‌کشیدن دست، باشد. در مقابل، بخش خودمختار فعالیت ماهیچه‌های صاف، ماهیچهٔ قلب و غدد را به‌صورت ناآگاهانه تنظیم می‌کند؛ پس شرط پایانی جمله با بخش خودمختار سازگار نیست (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۶–۱۷).
گام دوم: عبارت‌ها را جداگانه بررسی می‌کنیم.
الف) درست است. حرکات ارادی بدن با فعالیت ماهیچه‌های اسکلتی انجام می‌شوند و پیام حرکتی این ماهیچه‌ها را بخش پیکری می‌رساند. این بخش در تنظیم ترشح غدد نقشی ندارد (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۶–۱۷).
ب) نادرست است. همهٔ حرکات غیرارادی زیر نظر بخش خودمختار نیستند؛ برای مثال، انعکاس عقب‌کشیدن دست با فعالیت ماهیچه‌های اسکلتی و از مسیر بخش پیکری انجام می‌شود. افزون بر این، بخش خودمختار در تنظیم فعالیت غدد نقش دارد و شرط پایانی جمله را نقض می‌کند (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۶–۱۷).
ج) نادرست است. تنظیم حرکت ارادی ماهیچه‌های اسکلتی بر عهدهٔ بخش پیکری است، نه خودمختار. همچنین نسبت‌دادنِ نداشتن نقش در تنظیم ترشح غدد به بخش خودمختار نادرست است (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۶–۱۷).
د) درست است. بعضی از حرکات غیرارادی، مانند عقب‌کشیدن انعکاسی دست از جسم داغ، با ماهیچه‌های اسکلتی انجام می‌شوند و بخش پیکری در اجرای آن‌ها نقش دارد. اما حرکات غیرارادی ماهیچه‌های صاف و قلب به بخش خودمختار مربوط‌اند؛ بنابراین قید «فقط بعضی» مناسب است (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۶–۱۷).
در نتیجه، دو عبارت «الف» و «د» جمله را به‌درستی کامل می‌کنند.
پاسخ: گزینهٔ ۲
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است با یکسان دانستن «پیکری» و «ارادی»، فقط عبارت «الف» را درست بدانید. اما بخش پیکری در انعکاس‌های ماهیچه‌های اسکلتی نیز نقش دارد؛ بنابراین عبارت «د» هم درست است.
- گزینهٔ ۳: ممکن است عبارت «ب» را هم درست بشمارید، چون بخش خودمختار فعالیت غیرارادی دارد. اما این بخش نه مسئول همهٔ حرکات غیرارادی است و نه از تنظیم ترشح غدد کنار گذاشته می‌شود.
- گزینهٔ ۴: ممکن است اثر بخش خودمختار بر خون‌رسانی به ماهیچه‌های اسکلتی را با تنظیم حرکت ارادی آن‌ها اشتباه بگیرید و همهٔ عبارت‌ها را بپذیرید. درحالی‌که پیام حرکتی ماهیچه‌های اسکلتی از بخش پیکری می‌رسد و بخش خودمختار نیز در تنظیم ترشح غدد نقش دارد.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- وظایف بخش پیکری و خودمختار را در صفحات ۱۶ و ۱۷ زیست‌شناسی ۲ مرور کنید؛ نوع ماهیچهٔ هدف و ارتباط هر بخش با غدد مهم است.
- هر عبارت باید با هر دو قسمت جمله سازگار باشد. ابتدا بررسی کنید شرط «در تنظیم ترشح غدد فاقد نقش است» کدام بخش دستگاه عصبی محیطی را کنار می‌گذارد.
- در میان عبارت‌های باقی‌مانده، هم حرکت آگاهانهٔ دست و هم انعکاس عقب‌کشیدن آن از جسم داغ را در نظر بگیرید؛ آیا غیرارادی‌بودن حرکت، الزاماً به معنای خودمختاربودن مسیر حرکتی آن است؟