سوال ۱۸۹ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۳۹۸ · سوال ۱۸۹ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۲ · فصل ۵: ایمنی
کدام عبارت در ارتباط با سیستم ایمنی بدن انسان صحیح است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۴ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای حل سؤال، باید قیدهای کلی عبارت‌ها را با مطالب کتاب مقایسه کنیم.
۱. یاخته‌های دارینه‌ای فقط در خون فعالیت نمی‌کنند. این یاخته‌ها در بافت‌هایی مانند پوست و لولهٔ گوارش فراوان‌اند و پس از برداشتن بخش‌هایی از میکروب، به گره‌های لنفاوی نزدیک میروند تا آنها را به یاخته‌های ایمنی ارائه کنند. بنابراین عبارت «همواره در درون خون» نادرست است (زیست‌شناسی ۲، صفحات ۶۶–۶۷).
۲. مقابله با یاخته‌های سرطانی به سومین خط دفاعی محدود نیست. یاخته‌های کشندهٔ طبیعی از عوامل دومین خط دفاعی‌اند و با ترشح پرفورین و آنزیم‌ها موجب مرگ یاختهٔ هدف میشوند. همچنین اینترفرون ترشح‌شده از این یاخته‌ها در مبارزه با یاخته‌های سرطانی نقش دارد؛ پس نمی‌توان نابودی همهٔ یاخته‌های سرطانی را به سومین خط دفاعی نسبت داد (زیست‌شناسی ۲، صفحات ۶۹–۷۰).
۳. همهٔ عوامل بیماریزا با بیگانه‌خواری از بین نمی‌روند. برای نمونه، پروتئین‌های مکمل با ایجاد منافذ در غشای میکروب، تنظیم ورود و خروج مواد را مختل میکنند و میتوانند موجب مرگ آن شوند. کتاب، آسان‌ترکردن بیگانه‌خواری را نیز به‌عنوان اثری جداگانه برای مکمل‌ها بیان می‌کند؛ بنابراین مرگ میکروب بر اثر مکمل را نباید با بیگانه‌خواری یکی دانست (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۷۰).
۴. در چارچوب یاخته‌های ایمنی مورد نظر سؤال، یاخته‌های کشندهٔ طبیعی و لنفوسیت‌های T ترشح‌کنندهٔ اینترفرون نوع دو هستند (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۷۰). هر دو از گویچه‌های سفیدند و کتاب، تراگذری یا عبور از دیوارهٔ مویرگ را ویژگی همهٔ گویچه‌های سفید معرفی می‌کند؛ بنابراین این یاخته‌ها توانایی خروج از خون را دارند (زیست‌شناسی ۲، صفحات ۶۷–۶۸).
نکتهٔ دقت: عبارت گزینهٔ چهارم از نظر نگارش، بیش از حد کلی است. کتاب ترشح اینترفرون نوع یک را به یاختهٔ آلوده به ویروس نیز نسبت می‌دهد و همهٔ این یاخته‌ها لزوماً گویچهٔ سفید نیستند. پس پاسخ تأییدشدهٔ سؤال با برداشتِ «یاخته‌های ایمنی ترشح‌کنندهٔ اینترفرون» سازگار است، نه با تعمیم آن به تمام یاخته‌های پیکری آلوده به ویروس.
پاسخ: گزینهٔ ۴
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است دانش‌آموز حضور یاخته‌های دفاعی در خون را به معنای محدودبودن فعالیت آنها به خون بداند؛ اما یاخته‌های دارینه‌ای در پوست و لولهٔ گوارش فراوان‌اند و برای ارائهٔ بخش‌هایی از میکروب به گره‌های لنفاوی میروند (زیست‌شناسی ۲، صفحات ۶۶–۶۷).
- گزینهٔ ۲: شناخت نقش لنفوسیت‌های T در دفاع اختصاصی ممکن است باعث انتخاب این عبارت شود؛ اما یاخته‌های کشندهٔ طبیعی نیز در دومین خط دفاعی با یاخته‌های سرطانی مبارزه میکنند، پس این مبارزه منحصر به سومین خط دفاعی نیست (زیست‌شناسی ۲، صفحات ۶۹–۷۰).
- گزینهٔ ۳: بیگانه‌خواری روش مهمی برای مقابله با میکروب‌هاست، اما تنها روش نیست؛ برای مثال، پروتئین‌های مکمل میتوانند با ایجاد منفذ در غشای میکروب موجب مرگ آن شوند، بدون آنکه نابودی آن الزاماً با بیگانه‌خواری انجام شود (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۷۰).
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- ویژگی تراگذری گویچه‌های سفید و یاخته‌های ترشح‌کنندهٔ اینترفرون را مرور کن؛ همچنین به قیدهای «همه» و «همواره» در گزینه‌ها دقت کن.
- برای رد عبارت‌های کلی، یک مثال نقض کافی است: محل حضور یاخته‌های دارینه‌ای، نقش کشنده‌های طبیعی و عملکرد پروتئین‌های مکمل را بررسی کن.
- کشنده‌های طبیعی و لنفوسیت‌های T را از نظر ترشح اینترفرون و تعلق به گویچه‌های سفید کنار هم قرار بده؛ سپس ویژگی مشترک همهٔ گویچه‌های سفید دربارهٔ عبور از دیوارهٔ مویرگ را به یاد بیاور.