سوال ۱۸۷ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۳۹۸ · سوال ۱۸۷ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۲ · فصل ۸: تولیدمثل نهان‌دانگان
چند مورد از مطالب زیر، درست است؟
الف ـ در همهٔ میوه‌های حقیقی، میوه از رشد تخمدان ایجاد شده است.
ب ـ در همهٔ میوه‌های کاذب، میوه از رشد نهنج به‌وجود آمده است.
ج ـ بعضی میوه‌های بدون دانه، از لقاح یاختهٔ تخمزا و زامه (اسپرم) به‌وجود آمده‌اند.
د ـ در بعضی میوه‌های دانه‌دار، فضای تخمدان با دیوارهٔ برچه‌ها به‌طور کامل تقسیم شده است.
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۳ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای پاسخ، هر عبارت را جداگانه بررسی می‌کنیم.
الف ـ درست است. ملاک حقیقی‌بودن میوه، تشکیل آن از رشد و نمو تخمدان است؛ بنابراین این ویژگی دربارهٔ همهٔ میوه‌های حقیقی صدق می‌کند. هلو از مثال‌های کتاب برای این نوع میوه است (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۳۲–۱۳۳).
ب ـ نادرست است. میوهٔ کاذب الزاماً از رشد نهنج ایجاد نمی‌شود؛ بلکه بخش‌هایی غیر از تخمدان در تشکیل آن نقش دارند. سیب نمونه‌ای با مشارکت نهنج است، اما نباید این مثال را به همهٔ میوه‌های کاذب تعمیم داد. برای نمونه، بخش آبدار آناناس از محورِ حامل گل‌ها تشکیل می‌شود، نه از نهنج (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۳۲–۱۳۳ و ۱۳۵–۱۳۶).
ج ـ درست است. کتاب برای میوه‌هایی که «بدون دانه» نامیده می‌شوند، دو حالت بیان می‌کند: در یک حالت لقاح انجام نمی‌شود و دانه‌ای شکل نمی‌گیرد؛ در حالت دیگر، لقاح تخمزا و زامه انجام می‌شود، اما رویان پیش از کامل‌شدن رشد و نمو از بین می‌رود. در حالت دوم، دانه‌های ریز و نارس با پوستهٔ نازک باقی می‌مانند و بااین‌حال میوه را بدون دانه می‌نامند. پس بعضی میوه‌های بدون دانه پس از انجام لقاح تشکیل شده‌اند؛ موزهای بدون دانه در متن کتاب نمونهٔ این حالت‌اند (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۳۴).
د ـ درست است. در بعضی میوه‌های دانه‌دار، دیواره‌های برچه‌ها فضای تخمدان را به‌طور کامل به خانه‌های مجزا تقسیم می‌کنند؛ مانند آنچه در برش عرضی پرتقال دیده می‌شود. فعالیت بررسی برش عرضی میوه‌ها نیز به تشخیص همین تفاوت در آرایش برچه‌ها و تقسیم فضای تخمدان توجه دارد (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۳۲–۱۳۳).
در نتیجه، عبارت‌های «الف»، «ج» و «د» درست‌اند و در مجموع سه مورد درست است.
پاسخ: گزینهٔ ۳
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است دانش‌آموز فقط عبارت «الف» را درست بداند؛ زیرا بدون‌دانه بودن را الزاماً ناشی از انجام‌نشدن لقاح تصور کند و تقسیم کامل فضای تخمدان را نیز نپذیرد. درحالی‌که هم تشکیل میوهٔ بدون دانه پس از لقاح ممکن است و هم برخی میوه‌های دانه‌دار، تخمدانِ تقسیم‌شده به خانه‌های مجزا دارند.
- گزینهٔ ۲: ممکن است دانش‌آموز عبارت‌های «الف» و «د» را بپذیرد، اما «ج» را به دلیل یکی دانستنِ «بدون دانه بودن» و «انجام‌نشدن لقاح» رد کند. کتاب تصریح می‌کند که ازبین‌رفتن رویان پس از لقاح نیز می‌تواند به تشکیل میوه‌ای منجر شود که بدون دانه نامیده می‌شود.
- گزینهٔ ۴: این انتخاب می‌تواند حاصل تعمیم مثال سیب به همهٔ میوه‌های کاذب باشد. نهنج تنها منشأ ممکن برای بخش غیرتخمدانی میوه نیست؛ برای مثال، در آناناس محورِ حامل گل‌ها آبدار می‌شود، پس عبارت «ب» درست نیست.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- تعریف میوهٔ حقیقی و کاذب و دو حالت تشکیل میوه‌های بدون دانه را در بخش «میوه» مرور کن؛ به تفاوت قیدهای «همه» و «بعضی» نیز توجه داشته باش.
- سیب فقط یک مثال از میوه‌های کاذب است، نه الگویی برای منشأ همهٔ آن‌ها. همچنین بررسی کن که آیا ازبین‌رفتن رویان پس از لقاح می‌تواند باعث شود میوه را بدون دانه بنامیم.
- برای بررسی عبارت «د»، برش عرضی یک میوهٔ دانه‌دار مانند پرتقال را در نظر بگیر و ببین دیواره‌های برچه‌ها چگونه فضای تخمدان را به خانه‌های مجزا تقسیم کرده‌اند؛ سپس تعداد عبارت‌های پذیرفته‌شده را بشمار.