سوال ۱۸۶ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۳۹۸ · سوال ۱۸۶ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۳ · فصل ۲: جریان اطلاعات در یاخته
کدام عبارت در ارتباط با هو هسته ایها یوکاریوتها نادرست است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۱ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای یافتن عبارت نادرست، باید تفاوت رونویسی و ترجمه در یوکاریوتها و پروکاریوت‌ها را در نظر بگیریم.
۱) بررسی گزینهٔ ۱: در یوکاریوتها، رونویسی ژن‌های هسته‌ای در هسته انجام می‌شود، ولی ترجمهٔ رنای پیک در بیرون از هسته صورت می‌گیرد. بنابراین رناتن نمی‌تواند رنای پیکی را که هنوز در هسته در حال رونویسی است، ترجمه کند. کتاب آغاز ترجمه پیش از پایان رونویسی را برای پروکاریوت‌ها مطرح می‌کند؛ پس تعمیم آن به یوکاریوتها نادرست است (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۳۲).
نکتهٔ مهم: تجمع چند رناتن روی یک رنای پیک در یوکاریوتها نیز وجود دارد، اما این موضوع به معنای ترجمهٔ رنای در حال رونویسی نیست (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۳۲).
۲) بررسی گزینهٔ ۲: در مرحلهٔ آغاز ترجمه، رنای ناقلِ حامل متیونین در جایگاه آغازین رناتن قرار می‌گیرد. بنابراین متیونین نخستین آمینواسید زنجیره است و در انتهای آمینی پلی‌پپتید تازه‌ساخته‌شده قرار دارد؛ پس این عبارت درست است. تغییرات احتمالی بعدی پروتئین، موضوع این گزینه نیست (زیست‌شناسی ۳، صفحهٔ ۳۰).
۳) بررسی گزینهٔ ۳: برای هر ژن، یکی از دو رشتهٔ دنا نقش الگو را دارد؛ اما لازم نیست رشتهٔ الگو برای همهٔ ژن‌های یک مولکول دنا یکسان باشد. بنابراین ممکن است یک ژن از یک رشته و ژن دیگر از رشتهٔ مقابل رونویسی شود؛ این عبارت درست است.
۴) بررسی گزینهٔ ۴: در یوکاریوتها، رنای حاصل از رونویسی می‌تواند پردازش شود؛ برای مثال، در رناهای دارای اینترون، بخش‌های اینترونی حذف و بخش‌های اگزونی به هم متصل می‌شوند. این تغییرات میتوانند هنگام رونویسی یا پس از آن رخ دهند؛ بنابراین این عبارت نیز درست است.
پاسخ: گزینهٔ ۱
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۲: ممکن است با توجه به تنوع پروتئین‌ها تصور کنید آمینواسید آغازین آن‌ها نیز متفاوت است؛ اما در آغاز ترجمه، رنای ناقلِ حامل متیونین در جایگاه آغازین قرار می‌گیرد. عبارت دربارهٔ پلی‌پپتید تازه‌ساخته‌شده است، نه پروتئینی که ممکن است بعداً تغییر کند.
- گزینهٔ ۳: ممکن است «رشتهٔ الگو بودن» را ویژگی ثابت یکی از دو رشتهٔ دنا بدانید؛ درحالی‌که رشتهٔ الگو برای هر ژن تعیین می‌شود. بنابراین، دو ژن روی یک مولکول دنا میتوانند از دو رشتهٔ متفاوت رونویسی شوند و این عبارت درست است.
- گزینهٔ ۴: ممکن است تصور کنید تغییر رنای پیک فقط پس از پایان کامل رونویسی امکان‌پذیر است؛ اما پردازش رنا در یوکاریوتها می‌تواند هنگام رونویسی نیز آغاز شود. پس محدود نکردن این تغییرات به زمان پس از رونویسی، درست است.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- تفاوت محل انجام رونویسی و ترجمه در یاخته‌های پروکاریوتی و یوکاریوتی را به یاد بیاورید؛ فعالیت صفحهٔ ۳۲ زیست‌شناسی ۳ نیز همین مقایسه را می‌خواهد.
- در یوکاریوتها، پوشش هسته میان محل رونویسی ژن‌های هسته‌ای و محل ترجمهٔ رنای پیک جدایی ایجاد می‌کند.
- وجود چند رناتن روی یک رنای پیک را با هم‌زمانی رونویسی و ترجمه اشتباه نگیرید؛ اولی در یوکاریوتها هم دیده می‌شود، اما دومی به نبود جدایی میان محل این دو فرایند وابسته است.