سوال ۲۰۸ · فیزیک
کنکور تجربی ۱۳۹۸ · سوال ۲۰۸ · کلید رسمی سازمان سنجش
فیزیک · فیزیک ۳ · فصل ۱: حرکت بر خط راست
این سوال در دفترچه شکل دارد؛ اینجا شکل بهصورت متنی توصیف شده است.
مطابق شکل زیر، متحرکی با شتاب ثابت روی محور حرکت میکند. اگر فاصلهٔ بین دو نقطهٔ و را در مدت ۸ ثانیه طی کند و در نقطهٔ سرعتش صفر باشد، فاصلهٔ چند متر است؟
شکل: محور افقی x با جهت مثبت به راست. روی محور از چپ به راست سه نقطه قرار دارند: O، سپس A، سپس B. فاصلهٔ بین A و B با یک پیکان دوطرفه و عدد 160 m مشخص شده است.
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۲ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
ابتدا سرعت متحرک در را پیدا میکنیم و سپس از شرط سکون در برای محاسبهٔ فاصلهٔ خواستهشده استفاده میکنیم.
گام اول: نوشتن معادلهٔ حرکت برای بازهٔ
در حرکت با شتاب ثابت، رابطهٔ جابهجایی بهصورت است (فیزیک ۳، صفحههای ۱۶–۱۷). با درنظرگرفتن حرکت از به در جهت مثبت محور، داریم:
بنابراین:
نکتهٔ مهم این است که سرعت در صفر است، نه در ؛ پس نباید جملهٔ مربوط به سرعت اولیهٔ بازهٔ را حذف کنیم.
گام دوم: تعیین زمان حرکت از تا
از رابطهٔ سرعت ــ زمان حرکت با شتاب ثابت، که در استخراج معادلهٔ مکان ــ زمان نیز به کار رفته است، استفاده میکنیم (فیزیک ۳، صفحههای ۱۶–۱۷):
گام سوم: محاسبهٔ فاصلهٔ
چون متحرک در ساکن است، داریم:
نقطهٔ در سمت راست قرار دارد؛ بنابراین فاصلهٔ این دو نقطه برابر اندازهٔ همین جابهجایی، یعنی است. تمایز فاصله از مبدأ و مکان نیز در کتاب تأکید شده است (فیزیک ۳، صفحههای ۱۴–۱۵).
پاسخ: گزینهٔ ۲
چرا گزینههای دیگر نادرستاند
- گزینهٔ ۱: این مقدار ممکن است از واردکردن یک ضریب نصفِ اضافی در محاسبهٔ جابهجایی بهدست آید. ضریب در رابطهٔ فقط یک بار به کار میرود.
- گزینهٔ ۳: خطای محاسباتی در تعیین سرعت متحرک در یا زمان حرکت از تا میتواند باعث انتخاب این گزینه شود. باید ابتدا معادلهٔ حرکت را فقط برای بازهٔ نوشت؛ زمان دادهشده مربوط به همین بازه است، نه حرکت از نقطهٔ سکون.
- گزینهٔ ۴: اگر پس از یافتن زمان حرکت از تا ، بهاشتباه از رابطهٔ استفاده کنید، به میرسید. در حرکت با شتاب ثابت از حالت سکون، رابطهٔ درست است.
راهنمایی قدمبهقدم (پیش از دیدن پاسخ)
- معادلهٔ مکان ــ زمان حرکت با شتاب ثابت را از بخش مربوط در فیزیک ۳ به یاد بیاورید. مبدأ زمان را میتوان در هر نقطهٔ دلخواه، از جمله هنگام عبور از نقطهٔ آغاز بازهٔ دادهشده، انتخاب کرد.
- برای حرکت از تا بنویسید: . دقت کنید که سرعت اولیهٔ این بازه صفر نیست.
- پس از یافتن ، با استفاده از و رابطهٔ ، زمان حرکت از نقطهٔ سکون تا را تعیین کنید؛ سپس جابهجایی این بازه را از معادلهٔ مکان ــ زمان بهدست آورید.