سوال ۵۴ · فیزیک
کنکور ریاضی ۱۴۰۲ نوبت اول · سوال ۵۴ · کلید رسمی سازمان سنجش
فیزیک · فیزیک ۳ (ریاضی) · فصل ۳: نوسان و موج
این سوال در دفترچه شکل دارد؛ اینجا شکل بهصورت متنی توصیف شده است.
در شکل زیر، موج الکترومغناطیسی سینوسی در جهت محور منتشر میشود و میدان الکتریکی آن، در یک لحظه و در یک نقطه نشان داده شده است. در این نقطه و در این لحظه، میدان مغناطیسی موج به کدام جهت است؟
شکل: دستگاه محورهای مختصات سهبعدی: محور افقی و به سمت راست، محور عمودی و به سمت بالا، و محور بهصورت خط مایل به سمت پایین-چپ (به سمت بیننده) کشیده شده است. بردار میدان الکتریکی بهصورت یک پیکان عمودی ضخیم رو به بالا (در جهت محور ) در نقطهای روی محور نزدیک مبدأ رسم شده است. موج در جهت محور منتشر میشود.
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۱ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
گام اول ــ تعیین جهتهای دادهشده: طبق شکل، میدان الکتریکی در جهت است و موج در جهت منتشر میشود.
گام دوم ــ تعیین امتداد میدان مغناطیسی: در موج الکترومغناطیسی، میدانهای الکتریکی و مغناطیسی بر یکدیگر عمودند و هر دو بر جهت انتشار نیز عمودند (فیزیک ۳ (ریاضی)، صفحههای ۷۴–۷۵). بنابراین میدان مغناطیسی باید در امتداد محور باشد؛ یعنی یکی از دو جهت یا .
گام سوم ــ تعیین سوی میدان با قاعدهٔ دست راست: طبق قاعدهٔ دست راستِ کتاب، جهت انتشار موج همان جهت است (فیزیک ۳ (ریاضی)، صفحهٔ ۷۵). در دستگاه مختصات راستگرد داریم:
.
پس برای اینکه با میدان الکتریکی در جهت ، انتشار در جهت باشد، باید میدان مغناطیسی در جهت قرار گیرد، زیرا:
.
بنابراین میدان مغناطیسی در خلاف جهت محور است.
پاسخ: گزینهٔ ۱
چرا گزینههای دیگر نادرستاند
- گزینهٔ ۲: ممکن است دانشآموز تصور کند میدان مغناطیسی باید خلاف میدان الکتریکی باشد و جهت را انتخاب کند؛ اما این دو میدان باید بر هم عمود باشند، نه پادموازی.
- گزینهٔ ۳: این انتخاب معمولاً از جابهجا کردن ترتیب میدانها در قاعدهٔ دست راست ناشی میشود. اگر میدان مغناطیسی در جهت باشد، جهت برابر میشود که خلاف جهت انتشار دادهشده است.
- گزینهٔ ۴: ممکن است همگام بودن تغییرات دو میدان به معنای همجهت بودن آنها برداشت شود؛ درحالیکه همگام بودن به تغییرات زمانی مربوط است و میدان مغناطیسی نمیتواند با میدان الکتریکی در جهت همجهت باشد.
راهنمایی قدمبهقدم (پیش از دیدن پاسخ)
- ویژگیهای موج الکترومغناطیسی و قاعدهٔ دست راست را در فیزیک ۳ (ریاضی)، صفحههای ۷۴–۷۵ مرور کن: دو میدان و جهت انتشار چه رابطهای با هم دارند؟
- میدان الکتریکی در جهت و انتشار در جهت است؛ پس میدان مغناطیسی باید بر هر دو عمود باشد. بنابراین فقط دو جهت روی محور باقی میمانند.
- جهت انتشار با جهت یکسان است. با توجه به ، بررسی کن برای انتشار در جهت کدام سوی محور باقیمانده لازم است.