سوال ۵۶ · فیزیک
کنکور ریاضی ۱۴۰۲ نوبت دوم · سوال ۵۶ · کلید رسمی سازمان سنجش
فیزیک · فیزیک ۳ (ریاضی) · فصل ۳: نوسان و موج
معادلهٔ مکان ـ زمان حرکت هماهنگ سادهای در SI بهصورت است. اگر تندی متوسط نوسانگر در بازهٔ زمانی تا برابر با باشد، دامنهٔ نوسان چند سانتیمتر است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۱ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
ابتدا توجه کنید که علامت «/» در دادههای سؤال، ممیز اعشاری است؛ بنابراین و تندی متوسط برابر است.
گام اول: تعیین دورهٔ نوسان
طبق رابطههای و در کتاب، ضریب زمان در شناسهٔ کسینوس همان بسامد زاویهای است (فیزیک ۳ (ریاضی)، صفحهٔ ۶۳). پس:
بنابراین بازهٔ زمانی دادهشده برابر نصف دوره است:
.
گام دوم: تعیین مسافت طیشده
در ابتدا و انتهای این بازه داریم:
.
پس نوسانگر از یک انتهای مسیر به انتهای مقابل میرود و در میانهٔ این بازه تغییر جهت نمیدهد. طبق تعریف کتاب، دامنه بیشترین فاصله از تعادل است، نه فاصلهٔ دو انتهای مسیر؛ در نتیجه مسافت طیشده برابر است (فیزیک ۳ (ریاضی)، صفحهٔ ۶۳).
گام سوم: استفاده از تعریف تندی متوسط
تندی متوسط برابر نسبت مسافت طیشده به مدت حرکت است؛ بنابراین:
.
پاسخ: گزینهٔ ۱
چرا گزینههای دیگر نادرستاند
- گزینهٔ ۲: اگر مسافت طیشده را برابر دامنه بگیرید، به میرسید. اما جسم در این بازه از یک انتهای مسیر به انتهای دیگر میرود؛ بنابراین مسافت برابر است، نه .
- گزینهٔ ۳: این مقدار میتواند از اشتباه در شمارش بخشهای مسیر نوسان به دست آید. با دامنهٔ ، مسافت نیمدوره برابر و تندی متوسط برابر میشود که با دادهٔ سؤال سازگار نیست.
- گزینهٔ ۴: اگر بازهٔ دادهشده را بهاشتباه یکچهارم دوره فرض کنید و سپس مسافت را دو برابر کنید تا دامنه را بیابید، ممکن است این گزینه را انتخاب کنید. در واقع، بازه نیمدوره است و برای یافتن دامنه باید مسافت را بر دو تقسیم کرد.
راهنمایی قدمبهقدم (پیش از دیدن پاسخ)
- معادلهٔ کسینوسی حرکت هماهنگ ساده و رابطهٔ بسامد زاویهای با دوره را در فیزیک ۳ (ریاضی)، صفحهٔ ۶۳، به یاد آورید؛ دامنه فاصلهٔ تعادل تا یک انتهای مسیر است.
- ضریب زمان در شناسهٔ کسینوس را با مقایسه کنید و از کمک بگیرید. بازهٔ زمانی سؤال چه کسری از دوره است؟
- در این بازه، جسم از یک نقطهٔ بازگشت به نقطهٔ بازگشت مقابل میرود؛ پس مسافت برابر است. آن را در رابطهٔ قرار دهید.