سوال ۲۸ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۵ · سوال ۲۸ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۲ · فصل ۷: تولیدمثل
کدام مورد نمی‌تواند به یاخته‌های خارج جنینی متمایز شود؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۳ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای پاسخ، باید منشأ یاخته‌های خارج‌جنینی را با توان تمایز یاخته‌های بنیادی مقایسه کنیم. پرده‌هایی مانند زه‌شامه در اطراف جنین تشکیل می‌شوند و جزو بافت‌های بدن خود جنین نیستند.
۱. شناسایی تروفوبلاست: بلاستوسیست از تودهٔ یاخته‌ای درونی و لایهٔ بیرونیِ تروفوبلاست تشکیل شده است. یاخته‌های تروفوبلاست با ترشح آنزیم‌های هضم‌کننده، زمینهٔ جایگزینی در دیوارهٔ رحم را فراهم می‌کنند؛ بنابراین گزینه‌های ۱ و ۴ هر دو به تروفوبلاست اشاره دارند. از آنجا که زه‌شامه از تروفوبلاست به وجود می‌آید، این یاخته‌ها می‌توانند در تشکیل ساختارهای خارج‌جنینی شرکت کنند (زیست‌شناسی ۲، صفحه‌های ۱۰۹–۱۱۰).
۲. بررسی یاخته‌های رهاشده از پوشش لقاحی: ساختاری که پس از پاره‌شدن پوشش لقاحی آزاد می‌شود، بلاستوسیست است. این مجموعه، تروفوبلاست را نیز در بر دارد؛ پس در میان یاخته‌های آن، یاخته‌هایی با توان تشکیل زه‌شامه وجود دارند. در نتیجه گزینهٔ ۲ نیز پاسخ پرسش نیست (زیست‌شناسی ۲، صفحه‌های ۱۰۹–۱۱۰).
۳. بررسی یاخته‌های بنیادی مغز استخوان جنین: کتاب، یاخته‌های بنیادی مغز استخوان را از نوع بنیادی بالغ معرفی می‌کند؛ این یاخته‌ها تا حدی تمایز یافته‌اند و توان تمایز محدودی دارند. واژهٔ «بالغ» در این دسته‌بندی به نوع یاختهٔ بنیادی اشاره دارد، نه سن جاندار؛ بنابراین قرارداشتن این یاخته‌ها در بدن جنین، به معنای بنیادیِ جنینی‌بودن آن‌ها نیست. یاخته‌های بنیادی مغز استخوان نمی‌توانند به یاخته‌های خارج‌جنینی تمایز یابند (زیست‌شناسی ۲، صفحه‌های ۱۰۹–۱۱۰).
پاسخ: گزینهٔ ۳
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است ترشح آنزیم را نشانهٔ پایان توان تمایز این یاخته‌ها بدانید؛ اما این یاخته‌ها تروفوبلاست‌اند و در تشکیل زه‌شامه، یکی از پرده‌های خارج‌جنینی، شرکت می‌کنند.
- گزینهٔ ۲: ممکن است یاخته‌های رهاشده از پوشش لقاحی را فقط سازندهٔ بدن جنین تصور کنید؛ درحالی‌که بلاستوسیستِ رهاشده، تروفوبلاست هم دارد و این بخش منشأ زه‌شامه است.
- گزینهٔ ۴: ممکن است لایهٔ بیرونی بلاستوسیست را صرفاً پوششی با نقش جایگزینی بدانید؛ اما این لایه همان تروفوبلاست است که زه‌شامه را نیز به وجود می‌آورد.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- در گفتار رشد و نمو جنین، منشأ پرده‌های اطراف جنین و تفاوت توان تمایز یاخته‌های بنیادی جنینی و بالغ را مرور کنید.
- یاخته‌های ترشح‌کنندهٔ آنزیم در جایگزینی و لایهٔ بیرونی بلاستوسیست، هر دو به یک ساختار اشاره دارند؛ سرنوشت این ساختار را دنبال کنید.
- وجود یک یاختهٔ بنیادی در بدن جنین، لزوماً آن را از نوع «بنیادی جنینی» نمی‌کند؛ نوع یاختهٔ بنیادی را بر اساس بافت و توان تمایزش تشخیص دهید.