سوال ۱۴۹ · زمینشناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۵ · سوال ۱۴۹ · کلید رسمی سازمان سنجش
زمینشناسی · زمینشناسی · فصل ۵: زمینشناسی و سلامت
سنگهای یک آبخوان، حاوی کدام کانی باشد، مصرف دائمی از آب این آبخوان سبب بیماری کراتوسیس میشود و کدام مورد از نشانههای این بیماری است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۳ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای حل سؤال باید هم «کانیِ تأمینکنندهٔ عنصر سمی» و هم «نشانهٔ بیماری» را بررسی کنیم.
۱. شناسایی عامل بیماری: مطابق بخش پیوند با پزشکی، ورود مقدار زیاد آرسنیک به بدن میتواند باعث کراتوسیس شود. مشخصهٔ این بیماری، سخت و شاخی شدن پوست کف دست و پا است (زمینشناسی، صفحهٔ ۸۳–۸۴).
۲. شناسایی کانی: کتاب، رآلگار و اورپیمنت را کانیهای اصلی آرسنیک معرفی میکند؛ بنابراین رآلگارِ موجود در سنگهای آبخوان میتواند منشأ آرسنیک باشد (زمینشناسی، صفحهٔ ۸۲–۸۳). آزاد شدن آرسنیک از مواد آرسنیکدار و ورود آن به آب زیرزمینی نیز در نمونهٔ آبخوانهای بنگلادش توضیح داده شده است؛ مصرف مداوم چنین آب آلودهای، راه ورود آرسنیک به بدن است (زمینشناسی، صفحهٔ ۸۳–۸۴).
۳. تطبیق دو بخش گزینه: هرچند اورپیمان نیز آرسنیکدار است، نشانهٔ همراه آن در گزینهٔ دوم با کراتوسیس تطبیق ندارد. در گزینهٔ سوم، هم رآلگار کانیِ مرتبط با آرسنیک است و هم شاخی شدن کف دست و پا نشانهٔ درست بیماری است.
پاسخ: گزینهٔ ۳
چرا گزینههای دیگر نادرستاند
- گزینهٔ ۱: این گزینه ممکن است به دلیل ارتباط درستِ زیادی روی با کمخونی انتخاب شود؛ اسفالریت کانی اصلی روی است، اما کراتوسیس از عوارض ورود مقدار زیاد آرسنیک به بدن است، نه روی (زمینشناسی، صفحهٔ ۸۳–۸۴ و ۸۶–۸۷).
- گزینهٔ ۲: اورپیمان یا اورپیمنت، کانی آرسنیکدار است؛ بنابراین بخش کانی میتواند دانشآموز را به انتخاب این گزینه ترغیب کند. اما توقف رشد جسمی نشانهٔ کراتوسیس نیست؛ کتاب کوتاهی قد را در میان عوارض کمبود روی آورده است (زمینشناسی، صفحهٔ ۸۲–۸۳ و ۸۶–۸۷).
- گزینهٔ ۴: چون فلوئورِ موجود در فلوئوریت میتواند وارد آب زیرزمینی شود و بر دندانها اثر بگذارد، این گزینه ممکن است گمراهکننده باشد. بااینحال، نه فلوئور عامل کراتوسیس است و نه خط تیرهٔ مرز دندان و لثه نشانهٔ این بیماری؛ کراتوسیس با آرسنیک و تغییرات پوست کف دست و پا ارتباط دارد (زمینشناسی، صفحهٔ ۸۳–۸۵).
راهنمایی قدمبهقدم (پیش از دیدن پاسخ)
- در بخش «منشأ بیماریهای زمینزاد» به یاد بیاور کراتوسیس بر اثر ورود مقدار زیاد کدام عنصر به بدن ایجاد میشود.
- کانیهای اصلی آرسنیک را پیدا کن؛ دقت کن که بیش از یک گزینه کانی آرسنیکدار دارد، پس شناسایی کانی بهتنهایی کافی نیست.
- برای انتخاب نهایی، نشانهٔ همراه کانی را بررسی کن: کراتوسیس به تغییر بافت پوست مربوط است، نه اختلال رشد، کمخونی یا تغییر ظاهر دندان.