سوال ۱۵۱ · زمین‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۴ نوبت دوم · سوال ۱۵۱ · کلید رسمی سازمان سنجش
زمین‌شناسی · زمین‌شناسی · فصل ۷: زمین‌شناسی ایران
این سوال در دفترچه شکل دارد؛ این‌جا شکل به‌صورت متنی توصیف شده است.
کدام عبارت‌ها، برای منطقۀ b در نقشۀ زیر درست است؟
الف ـ اغلب گسل‌های اصلی، راستالغز و در جهت شرقی ـ غربی‌اند.
ب ـ اغلب سنگ‌های رسوبی شمالی این منطقه دارای توالی رسوبی منظمی هستند.
ج ـ سنگ‌های رسوبی برخی از نواحی آن دارای ذخایر عظیم نفت است.
د ـ از داخل سنگ‌های رسوبی قدیمی آن، فیروزه استخراج می‌شود.
شکل: نقشۀ ایران که با یک خط عمودی و یک خط افقی به چهار ناحیه تقسیم شده است: a در بالا سمت چپ (شمال غرب)، b در بالا سمت راست (شمال شرق)، c در پایین سمت چپ (جنوب غرب) و d در پایین سمت راست (جنوب شرق).
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۴ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای حل سؤال، ابتدا منطقه را شناسایی می‌کنیم و سپس هر عبارت را جداگانه می‌سنجیم.
۱. شناسایی منطقه: بخش در شمال‌شرق ایران قرار دارد. پهنهٔ کپه‌داغ و ناحیهٔ نیشابور از نواحی مهم این بخش برای بررسی عبارت‌های سؤال‌اند.
۲. بررسی عبارت «الف» ـ درست: با توجه به نقشهٔ پراکندگی گسل‌های ایران و راهنمای نوع گسل‌ها، در بخش موردنظر، گسل‌های اصلی عمدتاً راستالغز و با امتداد عمومی شرقی ـ غربی‌اند. دقت کنید که این حکم دربارهٔ همین بخش نقشه است، نه همهٔ گسل‌های ایران؛ امتداد گسل‌ها در بخش‌های مختلف کشور یکسان نیست (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۱۲۱، شکل پراکندگی گسل‌های ایران).
۳. بررسی عبارت «ب» ـ درست: در شمال این منطقه، پهنهٔ کپه‌داغ قرار دارد. طبق جدول پهنه‌های زمین‌ساختی، سنگ‌های اصلی کپه‌داغ رسوبی‌اند و توالی رسوبی منظم، ویژگی شاخص آن است؛ بنابراین این عبارت با ویژگی کپه‌داغ تطبیق دارد (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۱۱۴).
۴. بررسی عبارت «ج» ـ نادرست: باید میان ذخایر نفت و گاز تفاوت بگذاریم. کتاب برای کپه‌داغ، میدان‌های گازی خانگیران و گنبدلی سرخس را معرفی می‌کند، درحالی‌که ذخایر عظیم نفت، مشخصهٔ نواحی نفت‌خیز زاگرس در جنوب‌غرب ایران است. پس اشارهٔ کلی کتاب به تمرکز عمدهٔ نفت و گاز در زاگرس و کپه‌داغ، به معنی وجود ذخایر عظیم نفت در هر دو پهنه نیست (زمین‌شناسی، صفحه‌های ۱۱۴ و ۱۱۵).
۵. بررسی عبارت «د» ـ نادرست: وجود معدن فیروزهٔ نیشابور در شمال‌شرق ایران درست است، اما سنگ میزبان آن رسوبی نیست. فیروزهٔ این ناحیه با سنگ‌های آذرین و دگرسانی آن‌ها ارتباط دارد؛ بنابراین نسبت‌دادن استخراج آن به سنگ‌های رسوبی قدیمی نادرست است.
در نتیجه، عبارت‌های «الف» و «ب» درست‌اند.
پاسخ: گزینهٔ ۴
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است وجود ذخایر گاز در شمال‌شرق را با ذخایر عظیم نفت یکی بدانید و از شهرت فیروزهٔ نیشابور، رسوبی‌بودن سنگ میزبان آن را نتیجه بگیرید. درحالی‌که ذخایر شاخص کپه‌داغ گازی‌اند و فیروزهٔ نیشابور با سنگ‌های آذرین ارتباط دارد؛ بنابراین هر دو عبارت این گزینه نادرست‌اند.
- گزینهٔ ۲: این گزینه با تشخیص درست ویژگی گسل‌ها، اما اشتباه‌گرفتن ذخایر گازی کپه‌داغ با ذخایر عظیم نفت انتخاب می‌شود. عبارت «ج» درست نیست؛ رسوبی‌بودن سنگ‌ها به‌تنهایی وجود ذخایر عظیم نفت را ثابت نمی‌کند.
- گزینهٔ ۳: ممکن است توالی منظم رسوبات کپه‌داغ را درست تشخیص دهید، اما تصور کنید فیروزهٔ نیشابور از سنگ‌های رسوبی قدیمی استخراج می‌شود. عبارت «د» به‌دلیل اشتباه در نوع سنگ میزبان فیروزه نادرست است.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- ابتدا جایگاه بخش مشخص‌شده را در ایران تعیین کنید؛ سپس ویژگی‌های کپه‌داغ، منابع انرژی شمال‌شرق و نقشهٔ گسل‌های ایران را به یاد آورید.
- برای بررسی عبارت‌های مربوط به منابع، میان «نفت و گاز» و نیز میان «محل معدن» و «نوع سنگ میزبان مادهٔ معدنی» تفاوت بگذارید.
- دو ادعای مربوط به منابع اقتصادی را کنار بگذارید و دو ادعای باقی‌مانده را با نقشهٔ گسل‌ها و ویژگی شاخص رسوبات کپه‌داغ تطبیق دهید.