سوال ۱۵۰ · زمین‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۴ نوبت دوم · سوال ۱۵۰ · کلید رسمی سازمان سنجش
زمین‌شناسی · زمین‌شناسی · فصل ۲: منابع معدنی و ذخایر انرژی، زیربنای تمدن و توسعه
کدام عبارت یا عبارت‌ها، برای عنصر «بریلیم» درست است؟
الف ـ با فوران آتشفشان‌ها مقداری از اعماق زمین به سطح آورده می‌شود.
ب ـ سیلیکات آن با درخشش رنگین‌کمانی به‌راحتی قابل شناسایی است.
ج ـ فسفات آن با رنگ سبز یکی از گران‌ترین جواهرات است.
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۱ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای پاسخ، هر عبارت را جداگانه بررسی می‌کنیم:
الف ـ درست است. ماگما هنگام صعود و خروج از آتشفشان، مواد و عناصر موجود در ترکیب خود را از درون زمین به سطح منتقل می‌کند. بریلیم نیز می‌تواند همراه این مواد جابه‌جا شود؛ منظور، خروج بریلیم به‌صورت عنصر خالص نیست. کتاب نیز وجود بریل، یعنی سیلیکات بریلیم، را در سنگ‌های آذرین بیان می‌کند (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۳۳–۳۵).
ب ـ نادرست است. سیلیکات بریلیم «بریل» نام دارد، اما پدیدهٔ درخشش رنگین‌کمانی در کتاب برای «اپال» معرفی شده است. بنابراین، نباید این ویژگی نوری را به بریل نسبت داد (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۳۳–۳۵).
ج ـ نادرست است. گوهر سبز و گران‌بهای موردنظر «زمرد» است، اما زمرد نوعی بریل و در نتیجه سیلیکات بریلیم است، نه فسفات آن. در جدول ساختمان کانی‌های سیلیکاتی نیز بریل با فرمول در گروه سیلیکات‌های حلقوی قرار گرفته است (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۲۶–۲۷). همچنین کتاب، زمرد را نوع سبز و گران‌بهای بریل معرفی می‌کند (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۳۳–۳۵).
پس فقط عبارت «الف» درست است.
پاسخ: گزینهٔ ۱
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۲: ممکن است دانش‌آموز ویژگی نوری اپال را با بریل اشتباه بگیرد. درخشش رنگین‌کمانی از ویژگی‌های معرفی‌شده برای اپال است، نه ویژگی شناسایی سیلیکات بریلیم؛ بنابراین عبارت «ب» نادرست است.
- گزینهٔ ۳: این گزینه از درست دانستن عبارت «الف» همراه با اشتباه گرفتن ویژگی نوری اپال و بریل به دست می‌آید. انتقال بریلیم همراه مواد آتشفشانی درست است، اما نسبت دادن درخشش رنگین‌کمانی به بریل درست نیست.
- گزینهٔ ۴: شناختن زمرد به‌عنوان گوهری سبز و گران‌بها ممکن است باعث نادیده گرفتن واژهٔ «فسفات» شود. زمرد نوعی بریل و از گروه سیلیکات‌هاست، نه فسفات بریلیم؛ پس عبارت «ج» نادرست است.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- بخش «گوهرها» را مرور کن؛ به‌ویژه تفاوت میان نام گوهر، ترکیب شیمیایی آن و پدیدهٔ نوری ویژه‌اش را به یاد بیاور.
- برای بررسی دو عبارت مربوط به گوهرها، مشخص کن درخشش رنگین‌کمانی مربوط به کدام گوهر است و زمرد در گروه سیلیکات‌ها قرار می‌گیرد یا فسفات‌ها.
- در کتاب، پدیدهٔ رنگین‌کمانی برای اپال معرفی شده و زمرد نیز نوع سبز بریل است. اکنون جداگانه بررسی کن که آیا ماگما می‌تواند عناصر موجود در ترکیب خود را هنگام فوران به سطح منتقل کند.