سوال ۱۴۹ · زمین‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۴ نوبت دوم · سوال ۱۴۹ · کلید رسمی سازمان سنجش
زمین‌شناسی · زمین‌شناسی · فصل ۳: منابع آب و خاک
همۀ موارد زیر بر غلظت نمک‌های حل‌شده در آب‌های زیرزمینی آزاد اثر دارند، به‌جز:
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۲ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
۱. به واژهٔ «به‌جز» توجه می‌کنیم؛ باید گزینه‌ای را بیابیم که در چارچوب مطالب کتاب، جزو عوامل مؤثر بر غلظت نمک‌های حل‌شده در آب زیرزمینی معرفی نشده است.
۲. در بخش «ترکیب آب زیرزمینی»، عوامل مؤثر عبارت‌اند از: جنس کانی‌ها و سنگ‌ها، سرعت نفوذ آب، دما و مسافت طی‌شدهٔ آب. همچنین کتاب توضیح می‌دهد که حرکت آهستهٔ آب در زیر زمین، فرصت انحلال کانی‌های مسیر را فراهم می‌کند (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۴۸).
۳. گزینه‌ها را با این فهرست مقایسه می‌کنیم:
- دما از عوامل ذکرشده است؛ بنابراین گزینهٔ ۱ پاسخ نیست.
- سرعت نفوذ آب بر فرصت تماس و انحلال کانی‌ها اثر دارد؛ بنابراین گزینهٔ ۳ پاسخ نیست.
- مسافت طی‌شدهٔ آب نیز در فهرست عوامل آمده است؛ بنابراین گزینهٔ ۴ پاسخ نیست.
- فشار در این فهرست قرار ندارد؛ پس در چارچوب این پرسش کتاب‌درسی، همان مورد استثناست. نباید اشارهٔ کتاب به آبخوان‌های «تحت فشار» را با عوامل تعیین‌کنندهٔ غلظت نمک‌های محلول اشتباه گرفت؛ آن بحث به وضعیت آبخوان و تراز آب در چاه مربوط است (زمین‌شناسی، صفحات ۴۷ و ۴۸).
پاسخ: گزینهٔ ۲
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است دانش‌آموز دما را فقط در تبخیر آب مؤثر بداند و نقش آن را در انحلال نادیده بگیرد؛ اما کتاب دما را صریحاً از عوامل مؤثر بر غلظت نمک‌های محلول معرفی کرده است، پس این گزینه پاسخ سؤال نیست.
- گزینهٔ ۳: ممکن است دانش‌آموز سرعت نفوذ را تنها به جابه‌جایی آب مربوط بداند؛ درحالی‌که سرعت نفوذ بر فرصت تماس آب با کانی‌ها و انحلال آن‌ها اثر دارد و از عوامل ذکرشده در کتاب است.
- گزینهٔ ۴: ممکن است دانش‌آموز تصور کند فقط جنس سنگ اهمیت دارد و طول مسیر بی‌اثر است؛ اما آب در طول مسیر با کانی‌ها تماس پیدا می‌کند و کتاب مسافت طی‌شده را نیز از عوامل مؤثر بر غلظت املاح می‌داند.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- بخش «ترکیب آب زیرزمینی» در صفحهٔ ۴۸ زمین‌شناسی را به یاد بیاورید؛ سؤال دربارهٔ عوامل مؤثر بر غلظت نمک‌های محلول است، نه عوامل حرکت آب.
- جنس سنگ و کانی، شرایط انحلال و فرصت تماس آب با مواد مسیر را بررسی کنید. حرکت آهستهٔ آب فرصت بیشتری برای انحلال فراهم می‌کند.
- سرعت نفوذ و مسافت طی‌شده با تماس آب و سنگ مرتبط‌اند و دما نیز در فهرست کتاب آمده است؛ اکنون عامل باقی‌مانده را مشخص کنید.