سوال ۱۵۲ · زمین‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۴ نوبت دوم · سوال ۱۵۲ · کلید رسمی سازمان سنجش
زمین‌شناسی · زمین‌شناسی · فصل ۱: آفرینش کیهان و تکوین زمین
چند روز در سال محور فرضی زمین، یکی از قطرهای دایرۀ عظیمۀ روشنایی می‌شود؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۲ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
۱. دایرهٔ عظیمهٔ روشنایی، مرز بخش روشن و تاریک زمین است و صفحهٔ آن از مرکز زمین می‌گذرد. محور فرضی زمین نیز از مرکز زمین و دو قطب عبور می‌کند؛ بنابراین وقتی هر دو قطب روی دایرهٔ روشنایی باشند، محور زمین یکی از قطرهای این دایره خواهد بود.
۲. طبق کتاب، پیدایش فصل‌ها نتیجهٔ حرکت انتقالی زمین و انحراف محور آن نسبت به خط عمود بر صفحهٔ مدار است. این وضعیت باعث تغییر طول شب و روز در طول سال می‌شود (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۲۰).
۳. در اعتدال بهاری و اعتدال پاییزی، مرز روشنایی از هر دو قطب زمین می‌گذرد؛ پس در هر یک از این دو موقعیت، محور زمین در صفحهٔ دایرهٔ روشنایی قرار می‌گیرد و قطر آن می‌شود.
بنابراین این حالت در دو روز از سال رخ می‌دهد.
پاسخ: گزینهٔ ۲
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است دانش‌آموز فقط اعتدال بهاری را در نظر بگیرد؛ اما در اعتدال پاییزی نیز دایرهٔ روشنایی از هر دو قطب می‌گذرد.
- گزینهٔ ۳: این انتخاب از اشتباه گرفتن «گذشتن محور زمین از مرکز کره» با «قرار داشتن محور در صفحهٔ دایرهٔ روشنایی» ناشی می‌شود. برای قطر بودن، محور باید در صفحهٔ این دایره نیز قرار بگیرد؛ شرطی که در تمام روزهای سال برقرار نیست.
- گزینهٔ ۴: ممکن است دانش‌آموز تصور کند کجی محور زمین همیشه مانع این حالت می‌شود؛ درحالی‌که در اعتدال‌ها، با وجود همین کجی، مرز روشنایی از هر دو قطب عبور می‌کند.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- مبحث حرکت انتقالی زمین و اثر انحراف محور آن بر فصل‌ها و طول شب و روز را در صفحهٔ ۲۰ زمین‌شناسی مرور کن.
- دایرهٔ عظیمهٔ روشنایی، مرز نیمکرهٔ روشن و تاریک است. برای اینکه محور زمین قطر این دایره باشد، هر دو قطب باید روی این مرز قرار بگیرند.
- این وضعیت را در اعتدال‌ها جست‌وجو کن، نه انقلاب‌های تابستانی و زمستانی؛ سپس تعداد وقوع اعتدال‌ها در یک گردش سالانهٔ زمین را بشمار.