سوال ۱۴۷ · زمین‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۴ نوبت اول · سوال ۱۴۷ · کلید رسمی سازمان سنجش
زمین‌شناسی · زمین‌شناسی · فصل ۵: زمین‌شناسی و سلامت
کمبودهای ناحیه‌ای کدام عناصر را می‌توان به رژیم غذایی مردم آن ناحیه اضافه کرد؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۴ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
۱. ابتدا باید منظور از «کمبود ناحیه‌ای» را مشخص کنیم. ترکیب سنگ‌ها و میزان عناصر در مناطق مختلف یکسان نیست؛ بنابراین خاک و سپس مواد غذاییِ تولیدشده در هر منطقه می‌توانند از نظر بعضی عناصر فقیر باشند (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۸۲).
۲. اگر عنصرِ کم‌شده برای بدن ضروری باشد، کمبود آن می‌تواند بیماری ایجاد کند. کتاب، عناصر مورد نیاز فعالیت‌های بدن را «اساسی» می‌نامد و تأکید می‌کند که هم کمبود و هم مقدار بیش از حد آن‌ها ممکن است زیان‌آور باشد؛ پس جبران کمبود باید متناسب با نیاز بدن باشد (زمین‌شناسی، صفحه‌های ۷۹–۸۰).
۳. نمونهٔ روشن این موضوع، ید است. در شمال آمریکا، شسته‌شدن ترکیبات محلول ید از خاک پس از ذوب یخ‌ها، خاک و محصولات غذایی را از این عنصر فقیر کرد. در نتیجه گواتر رواج یافت و با افزودن ید به رژیم غذایی مردم، شیوع آن کاهش پیدا کرد (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۸۷).
۴. زوج مورد نظر در مبحث جبران کمبودهای ناحیه‌ای، «روی و ید» است. دقت کنید که صرفِ ضروری‌بودن کلسیم یا نقش محافظتی سلنیم، آن‌ها را به پاسخ این پرسش تبدیل نمی‌کند؛ سؤال به مصداق مشخص این نوع جبران کمبود اشاره دارد، نه به فهرست همهٔ عناصری که کمبودشان ممکن است به درمان نیاز داشته باشد.
پاسخ: گزینهٔ ۴
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است نقش فلوئور در سلامت دندان‌ها باعث انتخاب این زوج شود؛ اما آلومینیم از عناصر اساسی مورد نیاز بدن نیست و افزودن آن به غذا برای جبران کمبود، مبنای مطرح‌شده در کتاب را ندارد.
- گزینهٔ ۲: تأکید کتاب بر نقش سلنیم در مقابله با سوپراکسیدها ممکن است توجه دانش‌آموز را جلب کند؛ اما این نقش سلنیم، دلیلی برای افزودن لیتیم به رژیم غذایی با هدف جبران کمبود ناحیه‌ای نیست.
- گزینهٔ ۳: چون سلنیم و کلسیم هر دو برای بدن اهمیت دارند، این زوج وسوسه‌کننده است؛ اما سؤال به مصداق مشخص جبران کمبودهای ناحیه‌ای در کتاب اشاره دارد، نه صرفاً به ضروری‌بودن عناصر. نادرستی این گزینه به معنای ممنوع‌بودن جبران کمبود این دو عنصر در شرایط پزشکی نیست.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- مبحث زمین‌شناسی پزشکی را به یاد بیاورید: تفاوت ترکیب خاک مناطق چگونه می‌تواند بر عناصر موجود در غذای مردم اثر بگذارد؟
- نمونهٔ «کمربند گواتر» را مرور کنید؛ در آن منطقه، کمبود یک عنصر در خاک و محصولات غذایی با افزودن همان عنصر به رژیم غذایی جبران شد.
- در کنار عنصر مرتبط با گواتر، به عنصر جزئیِ اساسیِ مؤثر در رشد و فعالیت بسیاری از آنزیم‌ها توجه کنید؛ صرفِ مفیدبودن یک عنصر، برای انتخاب یک زوج کافی نیست.