سوال ۵۱ · فیزیک
کنکور تجربی ۱۴۰۴ نوبت اول · سوال ۵۱ · کلید رسمی سازمان سنجش
فیزیک · فیزیک ۳ · فصل ۱: حرکت بر خط راست
متحرکی روی محور با شتاب ثابت ترمز میکند و پس از طی مسافت ۲۰۰ متر میایستد. در ۳ ثانیهٔ آخر حرکتش، چند متر جابهجا میشود؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۲ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
گام اول: بازهٔ موردنظر را مشخص میکنیم.
فقط آخرِ حرکت را بررسی میکنیم و جهت حرکت را مثبت میگیریم. چون متحرک ترمز میکند، شتاب خلاف جهت سرعت است؛ بنابراین:
.
گام دوم: سرعت ابتدای این بازه را به دست میآوریم.
در حرکت با شتاب ثابت، رابطهٔ سرعت و زمان برای هر بازه برقرار است؛ این رابطه در مبحث معادلهٔ سرعت ــ جابهجایی نیز به کار رفته است (فیزیک ۳، صفحهٔ ۱۸):
.
گام سوم: جابهجایی بازه را محاسبه میکنیم.
در حرکت با شتاب ثابت، سرعت متوسط برابر میانگین سرعت ابتدا و انتهای بازه است؛ پس جابهجایی از رابطهٔ زیر به دست میآید (فیزیک ۳، صفحهٔ ۲۰):
.
نکته: مسافت کلِ برای این محاسبه لازم نیست؛ شتاب، مدت بازهٔ پایانی و سرعت نهایی، جابهجایی این بازه را تعیین میکنند.
پاسخ: گزینهٔ ۲
چرا گزینههای دیگر نادرستاند
- گزینهٔ ۱: ممکن است از حاصلضرب اندازهٔ شتاب در مدت بازه به عدد برسید و آن را جابهجایی بدانید؛ اما تغییر تندی است، نه جابهجایی.
- گزینهٔ ۳: ممکن است سرعت ابتدای بازه را بهاشتباه دو برابر سرعت متوسط بگیرید و به برسید؛ در حالی که سرعت متوسط باید از میانگین سرعت واقعی ابتدا و انتهای همین بازه محاسبه شود.
- گزینهٔ ۴: اگر سرعت ابتدای بازه، یعنی ، را در تمام ثابت فرض کنید، به میرسید؛ اما سرعت در این بازه بهطور یکنواخت تا صفر کاهش مییابد.
راهنمایی قدمبهقدم (پیش از دیدن پاسخ)
- رابطهٔ سرعت متوسط در حرکت با شتاب ثابت را به یاد بیاورید؛ میتوانید فقط بازهٔ پایانی حرکت را بررسی کنید، نه کل مسیر ترمزگیری را.
- جهت حرکت را مثبت بگیرید؛ شتاب ترمز منفی و سرعت در انتهای بازه صفر است. با رابطهٔ ، سرعت ابتدای بازهٔ پایانی را پیدا کنید.
- اکنون سرعتهای ابتدا و انتهای بازه را دارید. میانگین این دو سرعت را در مدت بازه ضرب کنید؛ نیازی به استفاده از مسافت کل ترمزگیری نیست.