سوال ۱۵۳ · زمینشناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۳ نوبت اول · سوال ۱۵۳ · کلید رسمی سازمان سنجش
زمینشناسی · زمینشناسی · فصل ۳: منابع آب و خاک
لولهای افقی به قطر ۲ متر، آب سدّی را به شهری میرساند. اگر در حال حاضر لوله تا نیمه آب داشته باشد و آب با سرعت ۲ متر بر ثانیه در لوله جاری باشد، دبی آب عبوری از لوله چند مترمکعب بر ثانیه است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۳ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
۱. رابطهٔ دبی را مینویسیم. مطابق کتاب، دبی برابر حاصلضرب مساحت سطح مقطع جریان آب در سرعت آن است (زمینشناسی، صفحهٔ ۴۲–۴۳):
در این رابطه، واحد مساحت ، واحد سرعت و واحد دبی است (زمینشناسی، صفحهٔ ۴۳–۴۴).
۲. شعاع لوله را حساب میکنیم. قطر لوله است؛ بنابراین:
۳. مساحت مقطع جریان آب را به دست میآوریم. چون لوله تا نیمه آب دارد، سطح مقطع آب یک نیمدایره است، نه یک دایرهٔ کامل:
۴. مساحت را در سرعت آب ضرب میکنیم:
پس در هر ثانیه، آب از مقطع لوله عبور میکند.
پاسخ: گزینهٔ ۳
چرا گزینههای دیگر نادرستاند
- گزینهٔ ۱: این گزینه ممکن است بر اثر خطا در محاسبهٔ مساحت مقطع انتخاب شود. با سرعت دادهشده، دبیِ به سطح مقطع نیاز دارد که حتی از مساحت کل مقطع لوله، یعنی ، بیشتر است.
- گزینهٔ ۲: اگر لوله را کاملاً پر از آب فرض کنید، به مقدار میرسید؛ درحالیکه فقط نیمی از سطح مقطع لوله در محاسبهٔ دبی نقش دارد.
- گزینهٔ ۴: مقدار مساحت مقطعِ آب است، نه دبی آن. برای محاسبهٔ دبی باید این مساحت را در سرعت جریان ضرب کنید.
راهنمایی قدمبهقدم (پیش از دیدن پاسخ)
- رابطهٔ آبدهی را در بخش «سرعت و آبدهی» به یاد بیاورید: دبی به مساحت مقطع جریان و سرعت آب وابسته است.
- در رابطهٔ دبی، مساحت بخشِ پُر از آب را به کار ببرید، نه مساحت کل لوله؛ مقطع آب در لولهٔ نیمهپر، نیمدایره است.
- ابتدا شعاع را از نصفکردن قطر به دست آورید؛ سپس مساحت نیمدایره، یعنی ، را در سرعت دادهشده ضرب کنید.