سوال ۱۵۱ · زمین‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۳ نوبت اول · سوال ۱۵۱ · کلید رسمی سازمان سنجش
زمین‌شناسی · زمین‌شناسی · فصل ۳: منابع آب و خاک
بیشترین محصولات کشاورزی در کدام شرایط آبی ـ خاکی به‌دست می‌آید؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۱ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای بیشترین تولید کشاورزی، باید شرایط خاک و آب را در کنار هم بررسی کنیم؛ فراوانی یک عامل به‌تنهایی کافی نیست.
۱. ضخامت خاک و گیاخاک: خاک ضخیم‌تر، در صورت مناسب‌بودن سایر شرایط، فضای بیشتری برای گسترش ریشه و ذخیرهٔ آب و مواد مغذی فراهم می‌کند. گیاخاک نیز از اجزای مؤثر در حاصلخیزی است؛ کتاب ترکیب ماسه، رس و گیاخاک را برای خاک کشاورزی مناسب می‌داند (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۵۲–۵۳).
۲. مقدار مواد محلول: گیاه به مقدار مناسب مواد مغذی نیاز دارد، نه کمترین یا بیشترین مقدار آن‌ها. در توضیح نیم‌رخ خاک، کتاب به انتقال املاح شسته‌شده از افق بالایی به افق میانی اشاره می‌کند؛ بنابراین بارندگی شدید و شست‌وشوی زیاد می‌تواند مواد مغذی لایهٔ محل رشد ریشه را کاهش دهد (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۵۳). از سوی دیگر، تجمع بیش‌ازحد املاح نیز می‌تواند جذب آب را برای ریشه دشوار کند.
۳. رطوبت و تهویه: آب باید به‌اندازهٔ کافی در دسترس ریشه باشد، اما باقی‌ماندن آب روی سطح خاک مزیت محسوب نمی‌شود. ذرات بسیار ریز رس، عبور آب و گردش هوا را محدود می‌کنند؛ به همین دلیل خاک دارای رس بسیار فراوان برای رشد گیاه مناسب نیست (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۵۲–۵۳).
پس در میان شرایط داده‌شده، خاک ضخیم و دارای گیاخاک فراوان، همراه با مواد محلول مناسب و بارندگی و رطوبت متوسط، بهترین تعادل را برای رشد گیاه و تولید محصول فراهم می‌کند. سایر حالت‌ها با شست‌وشوی مواد مغذی، تهویهٔ نامناسب یا کمبود آب و تجمع املاح همراه‌اند.
پاسخ: گزینهٔ ۱
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۲: ممکن است بارندگی بیشتر را همیشه به معنای محصول بیشتر بدانیم؛ اما بارندگی شدید با شستن و انتقال املاح از لایهٔ سطحی، مواد مغذی در دسترس ریشه را کاهش می‌دهد. بنابراین ضخامت و گیاخاک فراوان، کمبود مواد محلول موردنیاز گیاه را جبران نمی‌کنند.
- گزینهٔ ۳: ممکن است نگهداری زیاد آب در خاک رسی و باقی‌ماندن آب روی زمین را مزیت بدانیم؛ اما رس بسیار فراوان، عبور آب و گردش هوا را محدود می‌کند. در نتیجه، ماندن آب روی سطح نشانهٔ مناسب‌بودن شرایط رشد ریشه نیست.
- گزینهٔ ۴: ممکن است مواد محلول بسیار زیاد را با حاصلخیزی بیشتر یکسان بگیریم؛ درحالی‌که تجمع بیش‌ازحد املاح می‌تواند جذب آب را برای گیاه دشوار کند. کمبود رطوبت و نازک‌بودن خاک نیز شرایط تولید محصول فراوان را فراهم نمی‌کنند.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- بخش «منابع خاک» را به یاد بیاورید: خاک مناسب کشاورزی باید هم مواد مغذی و رطوبت را نگه دارد و هم امکان گردش آب و هوا را فراهم کند.
- زیادبودن هر عامل لزوماً مفید نیست؛ رس بیش‌ازحد تهویه را مختل می‌کند و بارندگی شدید می‌تواند املاح را از لایهٔ محل رشد ریشه بشوید.
- ابتدا حالت دارای خاک نازک و کمبود رطوبت را کنار بگذارید؛ سپس از میان حالت‌های دارای خاک ضخیم، وضعیتی را انتخاب کنید که نه دچار شست‌وشوی شدید مواد مغذی باشد و نه با مشکل ماندابی‌شدن روبه‌رو شود.