سوال ۱۵۰ · زمین‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۳ نوبت اول · سوال ۱۵۰ · کلید رسمی سازمان سنجش
زمین‌شناسی · زمین‌شناسی · فصل ۴: پویایی زمین
با دور شدن از کانون زلزله، همهٔ موارد زیر تغییر می‌کنند، بجز:
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۳ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
۱. ابتدا مشخص می‌کنیم کدام کمیت به خودِ زمین‌لرزه مربوط است و کدام به محل دریافت امواج. کانون، محل آزادشدن انرژی درون زمین است و امواج از آن منتشر می‌شوند (زمین‌شناسی، صفحات ۶۸–۶۹).
۲. با دورشدن از کانون، امواج در محیط گسترده‌تری پخش و تضعیف می‌شوند؛ بنابراین انرژی دریافتی و دامنهٔ نوسانات آن‌ها کاهش می‌یابد. پس این دو کمیت ثابت نمی‌مانند.
۳. شدت زمین‌لرزه بیانگر آثار و میزان خرابی در یک محل است، نه مقدار کل انرژی آزادشده. کتاب تصریح می‌کند که با دورشدن از مرکز سطحی، شدت کاهش می‌یابد؛ بنابراین شدت نیز کمیتی وابسته به محل است (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۷۱).
۴. بزرگی زمین‌لرزه بر پایهٔ انرژی آزادشده در رویداد تعیین می‌شود. جابه‌جایی محل مشاهده، انرژی آزادشدهٔ همان زمین‌لرزه را تغییر نمی‌دهد؛ ازاین‌رو بزرگی آن در همهٔ نقاط یکسان است. هرچند دامنهٔ ثبت‌شده در فاصله‌های مختلف تفاوت دارد، در تعیین بزرگی اثر فاصله در نظر گرفته می‌شود؛ پس کاهش دامنه به معنای کاهش بزرگی همان زمین‌لرزه نیست (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۷۱).
در نتیجه، تنها «اندازهٔ بزرگی» با دورشدن از کانون تغییر نمی‌کند.
پاسخ: گزینهٔ ۳
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است انرژی دریافتی در یک محل را با کل انرژی آزادشده در کانون یکسان بدانید. انرژی آزادشدهٔ یک زمین‌لرزه ثابت است، اما با انتشار و تضعیف امواج، انرژی دریافتی در محل‌های دورتر کاهش می‌یابد.
- گزینهٔ ۲: ممکن است از ارتباط دامنهٔ موج با بزرگی نتیجه بگیرید که دامنه نیز در همه‌جا ثابت است. دامنهٔ ثبت‌شده با فاصله تغییر می‌کند؛ برای تعیین بزرگی، اثر فاصله در نظر گرفته می‌شود.
- گزینهٔ ۴: این انتخاب معمولاً از اشتباه‌گرفتن شدت با بزرگی ناشی می‌شود. شدت بیانگر آثار و خرابی‌های محلی است و طبق کتاب با دورشدن از مرکز سطحی کاهش می‌یابد.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- تفاوت «شدت» و «بزرگی» زمین‌لرزه را در بخش مقیاس اندازه‌گیری زمین‌لرزه، صفحهٔ ۷۱، مرور کنید.
- انرژی آزادشده در کانون را از انرژی دریافتی در یک محل جدا کنید؛ دورشدن از محل زمین‌لرزه، انرژی اولیهٔ آزادشده را تغییر نمی‌دهد.
- به دنبال کمیتی باشید که ویژگی خودِ زمین‌لرزه است، نه ویژگی موج دریافتی یا خرابی‌های یک محل.