سوال ۳۶ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۲ نوبت دوم · سوال ۳۶ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۲ · فصل ۷: تولیدمثل
مطابق با مطلب کتاب درسی، ویژگی مشترک مهره‌داران مادهٔ ای که می‌توانند یاخته‌های جنسی با میزان اندوخته غذایی اندک تولید کنند، کدام است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۴ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
ابتدا باید مشخص کنیم سؤال دربارهٔ کدام مهره‌داران است.
گام اول: شناسایی گروه‌ها
طبق کتاب، اندوختهٔ غذایی تخمک در ماهی‌ها و دوزیستان به علت کوتاه‌بودن دورهٔ جنینی و در پستاندارانِ دارای ارتباط غذایی مادر و جنین، به علت تأمین غذا از مادر، کم است. بنابراین باید ویژگی مشترک این گروه‌ها را پیدا کنیم؛ نه ویژگی همهٔ مهره‌داران را. پستانداران تخم‌گذار را نیز نباید با پستانداران دارای ارتباط غذایی مادر و جنین یکسان در نظر گرفت (زیست‌شناسی ۲، صفحه‌های ۱۱۷–۱۱۸).
گام دوم: بررسی ویژگی تنفسی
در تقسیم‌بندی کتاب، تنفس پوستی، آبششی، نایدیسی و شُشی از روش‌های اصلی تنفس جانوران‌اند. ماهی‌ها با آبشش و پستانداران با شُش تبادل گاز انجام می‌دهند. دوزیستان نیز در دورهٔ لاروی معمولاً آبشش دارند و در دوران بلوغ، علاوه بر تنفس پوستی، از شُش استفاده می‌کنند. پس همهٔ گروه‌های موردنظر، دست‌کم از یکی از روش‌های اصلی تنفس برای تبادل گاز با محیط بهره می‌برند (زیست‌شناسی ۱، فصل ۳، گفتار تنوع تبادلات گازی).
دقت کنید که گزینهٔ چهارم نمی‌گوید روش تنفس همهٔ این جانوران یکسان است یا هر جانور فقط یک روش تنفس دارد.
گام سوم: رد سایر گزینه‌ها
- گزینهٔ اول: ترشح کلیوی عمدتاً فعال است؛ بنابراین نسبت‌دادن روش غیرفعال به ترشح نادرست است.
- گزینهٔ دوم: تنظیم آب و یون‌ها فقط بر عهدهٔ کلیه نیست؛ برای نمونه، آبشش ماهی‌ها نیز در تنظیم یون‌های بدن نقش دارد.
- گزینهٔ سوم: این عبارت محل لقاح را به محیط اطراف یا بدن ماده محدود می‌کند، درحالی‌که در ماهی‌ای مانند اسبک‌ماهی، لقاح در بدن نر رخ می‌دهد.
پاسخ: گزینهٔ ۴
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است با به‌یادآوردن نقش انتقال فعال در بازجذب، کل عبارت درست به نظر برسد؛ اما ترشح در کلیه عمدتاً با انتقال فعال انجام می‌شود، نه غیرفعال.
- گزینهٔ ۲: کلیه‌ها در تنظیم آب و یون‌ها نقش مهمی دارند، اما واژهٔ «منحصراً» عبارت را نادرست می‌کند؛ برای مثال، آبشش ماهی‌ها نیز در تنظیم مقدار یون‌های بدن مشارکت دارد.
- گزینهٔ ۳: ممکن است دانش‌آموز لقاح خارجی و داخلی را فقط به معنای لقاح در محیط و در بدن ماده بداند؛ اما در اسبک‌ماهی، لقاح در بدن نر انجام می‌شود و این حالت در عبارت گزینه نیامده است.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- از بخش «تغذیه و حفاظت جنین» به یاد بیاور که کتاب برای کدام گروه‌های مهره‌داران، اندوختهٔ غذایی کمِ تخمک را مطرح کرده است.
- ویژگی موردنظر باید در ماهی‌ها، دوزیستان و پستانداران برقرار باشد؛ همچنین به قیدهای محدودکننده‌ای مانند «منحصراً» توجه کن.
- تنفس پوستی دوزیستان را در نظر بگیر؛ آیا وجود این روش، به معنای نداشتن آبشش در دورهٔ لاروی یا شُش در دوران بلوغ است؟