سوال ۳۸ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۲ نوبت اول · سوال ۳۸ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۲ · فصل ۷: تولیدمثل
به‌طور معمول، در یک خانم جوان و با درنظر گرفتن یاخته‌هایی که می‌توانند مراحل تخمک‌زایی را طی کنند، کدام مورد نادرست است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۴ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای حل سؤال باید سه ویژگی را جداگانه بررسی کنیم: زمان تشکیل یاخته، وضعیت فام‌تن‌های آن و عامل هورمونی آغاز رشد انبانک.
۱. تعیین مراحل اصلی تخمک‌زایی
مامه‌زاها در دوران جنینی با رشتمان تکثیر می‌شوند. بعضی از یاخته‌های حاصل، کاستمان را آغاز می‌کنند و به‌صورت مام‌یاختهٔ اولیه در پروفاز اول متوقف می‌شوند. بنابراین مامه‌زا و مام‌یاختهٔ اولیه، یاخته‌های دولادی هستند که پیش از تولد تشکیل شده‌اند (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۰۲).
پس از بلوغ، با پایان کاستمان اولِ مام‌یاختهٔ اولیه، مام‌یاختهٔ ثانویه تشکیل می‌شود. این یاخته هنوز فام‌تن‌های دوفامینکی دارد و سپس طی تخمک‌گذاری از تخمدان خارج می‌شود (زیست‌شناسی ۲، صفحات ۱۰۳–۱۰۴).
۲. بررسی عبارت‌های درست
گزینهٔ ۱: یاختهٔ آمادهٔ لقاح، مام‌یاختهٔ ثانویه است؛ ایجاد جدار لقاحی نیز با واکنش همین یاخته هنگام لقاح ارتباط دارد. مام‌یاختهٔ ثانویه برخلاف مام‌یاختهٔ اولیه، پس از بلوغ تشکیل می‌شود؛ پس این عبارت درست است.
گزینهٔ ۲: در محدودهٔ یاخته‌های مسیر تخمک‌زایی، یاخته‌های دولاد شامل مامه‌زا و مام‌یاختهٔ اولیه‌اند که منشأ جنینی دارند. یاختهٔ تخم موضوع این عبارت نیست، زیرا دیگر یاخته‌ای در مسیر تخمک‌زایی محسوب نمی‌شود؛ پس این عبارت نیز درست است.
گزینهٔ ۳: مام‌یاختهٔ اولیه و مام‌یاختهٔ ثانویه با وجود داشتن فام‌تن‌های دوفامینکی، هر دو در تخمدان تشکیل می‌شوند. خروج مام‌یاختهٔ ثانویه از تخمدان و ادامهٔ کاستمان دوم در صورت لقاح، محل تشکیل آن را تغییر نمی‌دهد؛ بنابراین این عبارت درست است (زیست‌شناسی ۲، صفحات ۱۰۲–۱۰۴).
۳. تشخیص عبارت نادرست
ساختار چهارفامینکی یا تتراد، حاصل جفت‌شدن دو فام‌تن همتای دوفامینکی است و در مام‌یاختهٔ اولیهٔ متوقف در پروفاز اول دیده می‌شود. در آغاز هر دورهٔ جنسی، افزایش ترشح از هیپوفیز پیشین، رشد تعدادی از انبانک‌های اولیه را آغاز می‌کند و همراه آن مام‌یاخته بزرگ می‌شود. پس عامل آغازگر، هورمونی هیپوفیزی است، نه هورمونی تخمدانی. استروژنِ ترشح‌شده از یاخته‌های انبانک می‌تواند رشد بیشتر انبانک را تقویت کند، اما این نقش را نباید با آغاز رشد اشتباه گرفت (زیست‌شناسی ۲، صفحهٔ ۱۰۴).
پاسخ: گزینهٔ ۴
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است قدمت مام‌یاختهٔ اولیه را به یاختهٔ آمادهٔ لقاح نسبت دهید. اما یاخته‌ای که هنگام لقاح توانایی ایجاد جدار لقاحی دارد، مام‌یاختهٔ ثانویه است که پس از بلوغ، با پایان کاستمان اول تشکیل می‌شود؛ بنابراین این عبارت درست است.
- گزینهٔ ۲: ممکن است تصور کنید مام‌یاختهٔ اولیه در هر دورهٔ جنسی تازه ساخته می‌شود. در واقع، مامه‌زا و مام‌یاختهٔ اولیه، یعنی یاخته‌های دولادِ مسیر تخمک‌زایی، در دوران جنینی تشکیل شده‌اند و پس از بلوغ فقط ادامهٔ مراحل انجام می‌شود.
- گزینهٔ ۳: ممکن است محل حضور مام‌یاختهٔ ثانویه هنگام لقاح را با محل تشکیل آن اشتباه بگیرید. این یاخته با فام‌تن‌های دوفامینکی در تخمدان تشکیل می‌شود و سپس از آن خارج می‌شود؛ مام‌یاختهٔ اولیه نیز در تخمدان تشکیل شده است.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- زمان تشکیل مامه‌زا، مام‌یاختهٔ اولیه و مام‌یاختهٔ ثانویه را مرور کنید؛ سپس محل تشکیل هرکدام را از محل ادامهٔ تقسیم آن جدا کنید.
- ساختار چهارفامینکی از کنار هم قرار گرفتن دو فام‌تن همتا تشکیل می‌شود، نه صرفاً از دوبرابر شدن یک فام‌تن. در مسیر تخمک‌زایی، این ساختار را باید در مام‌یاختهٔ اولیه جست‌وجو کنید.
- در توضیح چرخهٔ تخمدانی، بین عامل آغاز رشد انبانک و هورمونی که بعداً رشد آن را تقویت می‌کند تفاوت بگذارید. غدهٔ ترشح‌کنندهٔ عامل آغازگر کدام است؟