سوال ۳۹ · زیست‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۲ نوبت اول · سوال ۳۹ · کلید رسمی سازمان سنجش
زیست‌شناسی · زیست‌شناسی ۲ · فصل ۳: دستگاه حرکتی
با توجه به اینکه استخوان آروارة پایین، استخوانی است که دندان‌های پایین بر روی آن محکم شده‌اند، کدام مورد برای تکمیل عبارت زیر، مناسب نیست؟
«در انسان، یکی از استخوان‌های متصل به استخوان آروارة پایین ................... .»
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۳ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای حل سؤال، باید عبارت «مناسب نیست» را در نظر بگیریم؛ یعنی به‌دنبال ویژگی‌ای هستیم که به استخوان‌های متصل به آروارهٔ پایین نسبت داده نمی‌شود.
گام اول ـ مشخص‌کردن نوع اتصال‌ها:
طبق کتاب، مفصل محل اتصال استخوان‌هاست و رباط نیز بافتی است که استخوان‌ها را به هم متصل می‌کند؛ بنابراین «متصل بودن» را نباید فقط به داشتن مفصل مستقیم محدود کنیم (زیست‌شناسی ۲، صفحه‌های ۴۲–۴۳). آروارهٔ پایین با استخوان گیجگاهی مفصل متحرک دارد و از طریق رباط نیز به استخوان پروانه‌ای متصل است.
گام دوم ـ بررسی عبارت‌ها:
- گزینهٔ ۱ مناسب است: استخوان پروانه‌ای، که از راه رباط به آروارهٔ پایین متصل است، با استخوان پیشانی مفصل ثابت تشکیل می‌دهد. ثابت بودن مفصل، مانع از آن نیست که اتصال دو استخوان را «مفصل» بنامیم؛ کتاب نیز اتصال‌های ثابت استخوان‌های جمجمه را مفصل معرفی می‌کند (زیست‌شناسی ۲، صفحه‌های ۴۲–۴۳).
- گزینهٔ ۲ مناسب است: استخوان گیجگاهی با آروارهٔ پایین مفصل دارد و با استخوان پس‌سری نیز مفصل ثابت تشکیل می‌دهد.
- گزینهٔ ۳ مناسب نیست: استخوان آهیانه‌ای در پوشش و حفاظت لوب آهیانه‌ای نقش دارد، اما با آروارهٔ پایین مفصل ندارد. استخوان گیجگاهیِ متصل به آروارهٔ پایین، در ناحیهٔ لوب گیجگاهی قرار دارد؛ نباید آن را با استخوان آهیانه‌ای اشتباه گرفت. حفاظت از مغز نیز از وظایف اسکلت استخوانی است (زیست‌شناسی ۲، صفحه‌های ۳۸–۳۹).
- گزینهٔ ۴ مناسب است: گوش درونی در بخش خاره‌ای استخوان گیجگاهی جای گرفته است؛ همان استخوانی که با آروارهٔ پایین مفصل دارد.
پس ویژگیِ مطرح‌شده دربارهٔ لوب آهیانه‌ای، تکمیل‌کنندهٔ مناسبی برای عبارت سؤال نیست.
پاسخ: گزینهٔ ۳
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است اتصال آروارهٔ پایین را فقط به مفصل آن با استخوان گیجگاهی محدود کنید. اما استخوان پروانه‌ای نیز از راه رباط به آروارهٔ پایین متصل است و با استخوان پیشانی مفصل ثابت دارد؛ بنابراین این عبارت مناسب است.
- گزینهٔ ۲: ممکن است به‌دلیل فاصلهٔ آروارهٔ پایین از پسِ سر، این عبارت را نامناسب بدانید؛ اما عبارت دربارهٔ استخوانِ متصل به آرواره است، نه خود آرواره. استخوان گیجگاهی هم با آروارهٔ پایین و هم با استخوان پس‌سری مفصل دارد.
- گزینهٔ ۴: ممکن است گوش درونی را با استخوانچه‌های گوش میانی اشتباه بگیرید. گوش درونی درون بخش خاره‌ای استخوان گیجگاهی جای دارد و استخوان گیجگاهی نیز با آروارهٔ پایین مفصل تشکیل می‌دهد؛ پس این عبارت مناسب است.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- تفاوت «اتصال دو استخوان» و «تشکیل مفصل» را به یاد بیاورید؛ رباط‌ها نیز می‌توانند استخوان‌ها را به یکدیگر متصل کنند.
- آروارهٔ پایین با استخوان گیجگاهی مفصل دارد و از راه رباط به استخوان پروانه‌ای نیز متصل است؛ ویژگی‌های این دو استخوان را بررسی کنید.
- جایگاه استخوان‌های گیجگاهی و آهیانه‌ای را نسبت به لوب‌های مغز مقایسه کنید؛ نزدیکی دو استخوان، به معنای یکسان بودن ناحیهٔ مغزیِ زیر آن‌ها نیست.