سوال ۱۴۹ · زمین‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۲ نوبت اول · سوال ۱۴۹ · کلید رسمی سازمان سنجش
زمین‌شناسی · زمین‌شناسی · فصل ۵: زمین‌شناسی و سلامت
درصورت بی‌هنجاری مثبت فلورایدِ در آب‌های طبیعی منطقه‌ای، کدام موارد ممکن است در بین اهالی آن منطقه مشاهده شود؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۱ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای حل سؤال باید اثر فلوئور بر ساختار دندان را از عارضهٔ دریافت بیش‌ازحد آن تفکیک کنیم.
۱. اثر فلوئور بر مقاومت دندان: طبق کتاب، ورود مقداری فلوئور به ساختار بلوری دندان، آن را سخت‌تر و در برابر پوسیدگی مقاوم‌تر می‌کند. در مقابل، کمبود فلوئور با پوسیدگی دندان ارتباط دارد (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۸۵).
۲. پیامد بی‌هنجاری مثبت فلوراید: بی‌هنجاری مثبت در آب‌های طبیعی می‌تواند باعث ورود حدود تا برابر مقدار معمول فلوراید به بدن شود. در این حالت، عارضهٔ «فلورسیس دندانی» بروز می‌کند که با لکه‌های تیره روی دندان‌ها همراه است. این عارضه بر اثر تخریب بافت مینا ایجاد می‌شود و بازگشت‌ناپذیر است (زمین‌شناسی، صفحه‌های ۸۵–۸۶).
۳. تطبیق با گزینه‌ها: گزینهٔ اول، اثر فلوئور بر افزایش مقاومت دندان و نیز نشانهٔ فلورسیس دندانی را کنار هم آورده است. توجه کنید که این نتیجه به معنی مفیدبودن مصرف بیش‌ازحد فلوئور نیست؛ مقدار مناسب آن اثر حفاظتی دارد، اما دریافت اضافی می‌تواند به مینا آسیب بزند. سایر گزینه‌ها یا اثر کمبود فلوئور را مطرح کرده‌اند یا نشانه‌های مسمومیت با عناصر دیگر را با عوارض فلوراید آمیخته‌اند.
پاسخ: گزینهٔ ۱
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۲: خشکی غضروف‌ها از پیامدهای مصرف بسیار زیاد فلوراید است و ممکن است دانش‌آموز را به انتخاب این گزینه بکشاند؛ اما کاهش مقاومت دندان در برابر پوسیدگی، در بیان کتاب با کمبود فلوئور ارتباط دارد، نه بی‌هنجاری مثبت آن.
- گزینهٔ ۳: تخریب مینای دندان در فلورسیس دندانی رخ می‌دهد، اما خط آبی‌رنگ در مرز دندان و لثه نشانهٔ مسمومیت با سرب است؛ پس هر دو بخش گزینه به فلوراید مربوط نیستند.
- گزینهٔ ۴: این گزینه نشانه‌های مسمومیت با عناصر مختلف را ترکیب کرده است: لکه‌های پوستی و شاخی‌شدن کف دست و پا به آرسنیک مربوط‌اند و خط آبی‌رنگ کنار لثه به سرب، نه فلوراید.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- بخش «فلوئور» در فصل زمین‌شناسی و سلامت را مرور کنید؛ اثر مقدار مناسب این عنصر را از پیامدهای کمبود و مصرف بیش‌ازحد آن جدا کنید.
- بی‌هنجاری مثبت یعنی مقدار فلوراید از مقدار معمول بیشتر است. برای بررسی گزینه‌ها، نشانه‌های مربوط به این عنصر را با نشانه‌های مسمومیت با سرب و آرسنیک اشتباه نگیرید.
- فلورسیس دندانی را به یاد آورید و سپس بررسی کنید کدام گزینه، علاوه بر نشانهٔ این عارضه، اثری سازگار با ورود فلوئور به ساختار بلوری دندان دارد.