سوال ۱۵۱ · زمین‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۲ نوبت اول · سوال ۱۵۱ · کلید رسمی سازمان سنجش
زمین‌شناسی · زمین‌شناسی · فصل ۴: پویایی زمین
به‌ترتیب، نسبت ضخامت و سن سنگ‌کرهٔ قاره‌ای به ضخامت و سن سنگ‌کرهٔ اقیانوسی، کدام است؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۲ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
۱. مقایسهٔ ضخامت: طبق کتاب، سنگ‌کرهٔ قاره‌ای از سنگ‌کرهٔ اقیانوسی ضخیم‌تر است؛ بنابراین نخستین بخش پاسخ باید «بیشتر» باشد. دقت کنید که چگالی کمتر سنگ‌کرهٔ قاره‌ای به معنای ضخامت کمتر آن نیست. (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۶۰)
۲. مقایسهٔ سن: کتاب برای ورقه‌های قاره‌ای قدمتی حدود میلیارد سال بیان می‌کند، درحالی‌که حداکثر قدمت سنگ‌های بستر اقیانوس‌ها میلیون سال است. پس سن سنگ‌کرهٔ قاره‌ای نیز بیشتر است. (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۶۰)
۳. برای درک این تفاوت سنی، توجه کنید که در پشته‌های میان‌اقیانوسی پوستهٔ جدید ساخته می‌شود و ورقه‌های اقیانوسی نیز در محل فرورانش به زیر ورقه‌های دیگر می‌روند؛ بنابراین بستر اقیانوس‌ها پیوسته نوسازی می‌شود. (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۶۱)
در نتیجه، به‌ترتیبِ ضخامت و سن، مقایسهٔ سنگ‌کرهٔ قاره‌ای با اقیانوسی «بیشتر ـ بیشتر» است.
پاسخ: گزینهٔ ۲
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است دانش‌آموز کمتر بودن چگالی سنگ‌کرهٔ قاره‌ای را به ضخامت و سن آن نیز تعمیم دهد؛ درحالی‌که سنگ‌کرهٔ قاره‌ای با وجود چگالی کمتر، ضخیم‌تر و قدیمی‌تر است.
- گزینهٔ ۳: این گزینه از درست دانستن مقایسهٔ ضخامت، اما وارونه‌کردن مقایسهٔ سن ناشی می‌شود. تشکیل بستر جدید در پشته‌های میان‌اقیانوسی و فرورانش ورقه‌های اقیانوسی سبب می‌شود سنگ‌های بستر اقیانوس‌ها نسبت به سنگ‌های قاره‌ای جوان‌تر باشند.
- گزینهٔ ۴: ممکن است دانش‌آموز چگالی بیشتر سنگ‌کرهٔ اقیانوسی را به معنای ضخامت بیشتر آن بداند. مقایسهٔ سن در این گزینه درست است، اما سنگ‌کرهٔ قاره‌ای ضخامت بیشتری دارد، نه کمتر.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- ویژگی‌های سنگ‌کرهٔ قاره‌ای و اقیانوسی را در آغاز فصل پویایی زمین مرور کن؛ ضخامت، چگالی و سن سه ویژگی جداگانه‌اند.
- پرسش ابتدا ضخامت و سپس سن را می‌خواهد؛ کمتر بودن چگالی سنگ‌کرهٔ قاره‌ای را با کمتر بودن ضخامت آن اشتباه نگیر.
- برای مقایسهٔ سن، تشکیل بستر جدید در پشته‌های میان‌اقیانوسی و فرورانش ورقه‌های اقیانوسی را به یاد بیاور؛ سپس بررسی کن آیا جهت مقایسهٔ سن با جهت مقایسهٔ ضخامت یکسان است.