سوال ۱۵۳ · زمین‌شناسی
کنکور تجربی ۱۴۰۲ نوبت اول · سوال ۱۵۳ · کلید رسمی سازمان سنجش
زمین‌شناسی · زمین‌شناسی · فصل ۲: منابع معدنی و ذخایر انرژی، زیربنای تمدن و توسعه
در فرایند تشکیل ذخایر نفتی، کدام عامل اهمیت بیشتری دارد؟
نمایش پاسخ و پاسخ تشریحی
پاسخ درست: گزینهٔ ۴ (کلید رسمی سازمان سنجش)
پاسخ تشریحی
برای پاسخ، باید منشأ مواد آلی نفت را از شرایط لازم برای تشکیل آن جدا کنیم.
گام اول ـ منشأ مواد آلی: مهم‌ترین تأمین‌کنندگان مواد آلی نفت، پلانکتون‌ها هستند که پس از مرگ در رسوبات ریزدانۀ بستر دریا دفن می‌شوند؛ بنابراین بقایای جسد خزندگان عامل اصلی موردنظر نیست (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۳۵–۳۶).
گام دوم ـ شرایط تشکیل نفت: تبدیل مواد آلی به هیدروکربن‌ها به شرایطی مانند دما و فشار مناسب، گذشت زمان، فعالیت باکتری‌های غیرهوازی و نبود اکسیژن وابسته است. پس «باکتری‌های هوازی» و «وجود اکسیژن» با شرایط بیان‌شده در کتاب سازگار نیستند (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۳۵–۳۶).
گام سوم ـ نقش فشار: فشار یکی از عوامل مهم در فرایند تشکیل نفت است. افزون بر این، فشار لایه‌های بالایی باعث حرکت نفت و گاز از سنگ منشأ می‌شود و در مهاجرت آن‌ها به سوی محل تجمع نقش دارد (زمین‌شناسی، صفحهٔ ۳۶–۳۷).
بنابراین، در میان گزینه‌های داده‌شده، اثر فشار عامل درست است. توجه کن که کتاب فشار را مطلقاً مهم‌تر از همۀ عوامل تشکیل نفت نمی‌داند؛ این انتخاب در مقایسه با سه گزینۀ دیگر درست است.
پاسخ: گزینهٔ ۴
چرا گزینه‌های دیگر نادرست‌اند
- گزینهٔ ۱: ممکن است دانش‌آموز نقش باکتری‌ها در تشکیل نفت را به یاد داشته باشد، اما نوع آن‌ها را اشتباه بگیرد؛ طبق کتاب، باکتری‌های غیرهوازی نقش اصلی دارند، نه باکتری‌های هوازی.
- گزینهٔ ۲: ممکن است نیاز جانداران تولیدکنندۀ مواد آلی به اکسیژن با شرایط تبدیل بقایای آن‌ها به نفت اشتباه شود؛ تشکیل نفت به محیطی بدون اکسیژن نیاز دارد، نه حضور اکسیژن.
- گزینهٔ ۳: ممکن است منشأ جانوری برخی مواد آلی، دانش‌آموز را به انتخاب بقایای خزندگان سوق دهد؛ اما کتاب پلانکتون‌ها را مهم‌ترین منشأ مواد آلی نفت معرفی می‌کند، نه خزندگان.
راهنمایی قدم‌به‌قدم (پیش از دیدن پاسخ)
- در بخش «نفت و گاز»، منشأ مواد آلی و شرایط لازم برای تبدیل آن‌ها به نفت را مرور کن.
- به تفاوت باکتری‌های هوازی و غیرهوازی توجه کن؛ محیط مناسب تشکیل نفت نیز نباید دارای اکسیژن باشد.
- مهم‌ترین منشأ مواد آلی نفت، پلانکتون‌ها هستند. اکنون از میان عوامل باقی‌مانده، عاملی را پیدا کن که با دفن‌شدن مواد آلی زیر لایه‌های رسوبی ارتباط دارد.